KAPITULO 17

Ang mga kuyaw nga tigdumala nagahatag og importansya sa ilang mga ginapangyaw-yaw.

                                                                                                            Tao Te Ching, kap. 17

            Niining linyaha, atong nakita kon unsa ka matinud-anon ang kinahanglan makita sa usa ka tigdumala sa katilingban. Wala sila ga-ingon og mga bakak bahin sa ilang mga ginadumalaan. Wala usab silay intension sultian og dili tinuod ang mga katawhan. Matinud-anon ang us aka tigdumala tungod iyang naagian ang proseso sa pagka-eskolar. Ug isip usa ka eskolar gasubay gayud siya sa Tao. Tungod sa iyang pagkamatinumanon sa Tao, nahimong siyang matinud-anon sa iyang katawhan.

            Sa akong napamalandungan, kining pagkamatinud-anon sa eskolar anaa kaniya tungod kahibalo siya nga lihok ug sinultian nagkahiusa. Usab kining lihok niya ug sinultian nakasubay sa Tao, kon asa sakop kini sa iyang pagka-eskolar. Busa, dili gayud angay mosulti og bakak ang eskolar o mga paatik sa iyang mga katawhan. Tungod ang iyang mga ginapanulti, nahisubay sa iyang lihok sa Tao.

            Busa, ang usa ka tigdumala kinahanglan nga iyang again ang proseso sa pagka-eskolar aron iyang mahisubay ang dagan sa iyang kinabuhi nga naka-uyon sa Tao. Tungod ang tinuod nga tigdumala nga kinahanglan ni Lao Tzu mao ang mga miagi sa proseso sa pagka-eskolar. Ug tungod ang eskolar na siya, ang iyang mga pamaagi nahisubay sa Tao. Usab ang iyang mga ginapanulti nakasubay sa iyang lihok nga nakasubay sa Tao.

KAPITULO 40

Ang pagkamausabon ang lihok sa Tao.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 40

            Ang lihok sa Tao mao ang pagkamausabon. Pablik-balik kini ug pwede nato kini makumpara sa sirkyular nga lihok. Sama sa ligid nga ga-andar, kanunay kini nga gabalik-balik sa taas ug sa ubos.

            Niining linyaha akong gayung napamatud-an sa akong kaugalingon kining lihok sa Tao. Sa akong pag-eskwela, akong namatikdan nga sa prelim dili maayo ang resulta sa akong pag-eskwela karong semestreha. Nakulbaan gayud ko tungod kinahanglan nako makakuha og grado nga 85 pataas aron aduna gihapon ko’y scholarship. Atong nadunggan nako kining Tao sa midterm nga ang dagan sa kinabuhi, usahay maayo ang dagan, ug usahay luya ang dagan sa kinabuhi. Sugod niadto, naa gayud ko pagsalig nga kadtong gagmay nakong grado sa prelim pwede pa kadto mapalambo. Karong midterm ako usab namatikdan nga adunay maayong nahitabo sa akong grado tungod kadaghanan niini, mingtaas.

            Karong adlawa, sa pagpangita sa kon unsa ang buot nakong i-blog, nakuha gayud niini ang akong pagtagad tungod dili lamang sa pagkamadasigon niini, apan sa pagkahitabo gayud niini sa akong kinabuhi.

            Busa, sa akong pagpamalandong, kon mosalig lamang kita sa dagan sa kinabuhi, ug atong buhaton ang kadtong mga butang nga kinahanglan, ato gayung makab-ot kadtong mga butang nga atong kinahanglan sa kinabuhi.

ANG TUBIG UG ANG ESKOLAR

Ang labaw nga tawo susama sa tubig.

Ang tubig maayo; makapulos ang tanang butang ug dili makigkompetensya kanila.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 8

            Kining labaw nga tawo mao kini ang eskolar nga gasubay og sakto sa lihok sa Tao. Ang iyang kinaiya susama sa tubig: maayo, mapuslan sa tanang butang ug dili makigkompetensya kanila.

            Maayo siya tungod ang iyang pamaagi kanunay nga gasubay pirme sa dagan sa Tao. Wala siyay laing baruganan kon dili mao ang dagan sa Tao tungod nasayod siya nga ang pamaagi sa Tao mao ang labaw nga maayo sa tanang tawo aron mapuy-an kinabuhi sa maayong pamaagi.

            Mapuslan sa tanang butang ang eskolar tungod dili lamang siya sa tawo nakadepende. Iya usab ginahatagan og improtansya ang tanan tungod ang tanang ga-anaa bahin gayud sa pagka-Tao sa Tao.

            Tungod ang tanan iyang ginadapigan, dili siya buot makigkompetensya kanila. kanunay siya nga anaa sa ubos ug dili mosabay sa katikaran sa mga tawo nga buot magpahitaas. Kon mosukol siya sa pakigkompetensya, iya na gayung ginadapigan ang iyang kaugalingon ug dili na ang tanang butang.

            Busa, ang eskolar susama sa tubig. Dili kini pwede nga anaa sa taas tungod ang tubig kanunay sa ubos ang kapadulngan. Kon ang eskolar maninguha kanunay nga anaa sa taas, dili mahatagan og importansya ang tanang butang, mas iyang ginadapigan iyang kaugalingon. Ug wala kini na angay sa Tao.

KAPITULO 54

Siya nga maayo ang pagkatukod sa Tao dili pwede mabira palayo.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 54

            Gipakita nganhi nga ang Tao dili gayud mapugngan sa bisan unsa pa nga lihok o kusog, hilabina sa makatawhanong kusog. Iya usab gipakita ang adunay usa ka hiyas ang tawo nga tarong ang iyang pagsubay sa Tao. Kini ang Te nga maoy gihatag gikan sa Tao alang sa mga tawo. Ug kini mao ang nagakonekta sa tawo sa Tao.

            Kon kanunay nga gakupot ang tawo sa Tao kanunay usab kini nga gasubay sa lihok sa Tao. Mao nang bisan unsa pa’g birag palayo sa tawo nga naningkamot nga puy-an ang iyang kaugalingong Te, dili gayud siya madala niini tungod nasayod siya kon unsa gayud ang tinuod nga lihok sa Tao nga alang kaniya ug iyang nakita nga importante gayud kaayo kini. Aron mapuy-an ug tarong ang kinabuhi.

            Busa, aron dili kita madala sa mga dili maayong impluwensya nga pwede makapahawa kanato sa lihok Tao, kinahanglan nga aton mahibaw-an kinaiya sa atong kaugalingong Te. Ang pagbuhat lamang niini ang maoy makatabang kanato aron dili mahilayo sa Tao.

ANG 'TE' UG ANG TAO

Ang labaw nga hiyas gasubay lamang sa Tao.

                                                                                               

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 21

            Usa sa mga ginapakita nga kinaiya sa eskolar mao ang pagkamatinumanon sa iyang kaugalingong Te. Matud pa ni Timbreza, ang Te nga gihatag sa Tao mao ang basehan sa eskolar nga gasubay siya’g tarong sa lihok sa Tao. Busa, aron mamahimo kitang magmasinubayon sa Tao kinahanglan natong buhaton ang mga butang o mga buluhaton nga naka-angay lamang sa atong Te.

            Alang kang Lao Tzu aron mabuhat ang lihok sa Tao atong subayon ang Te. Mao nang kinahanglan nato nga atong mahibaw-an ang kaugalingon natong Te tungod sa Te nakabase ang angay lihok nato. Mao nang usahay kon aduna kitay mga butang nga ginabuhat nga lapas na sa atong Te adunay mga dili maayong butang nga mahitabo kanato.

            Busa, ang nag-inusarang basehan sa tawo sa lihok sa Tao mao ang pagbuhat sa mga angay nga buhat sa atong Te. Tungod kining Te susama sa bangka nga anaa sa sapa. Kon unsa ang dagan sa sapa, mao usab ang lihok sa bangka. Mao nang kinahanglan nga atong sakyan ang bangka aron makasubay sa dagan sa sapa.

           

IKA-UPAT NGA BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gipakita ang mga lakang sa pagpalambo sa eskolar mao ang pagsubay sa kaugalingong Te sa natural nga lihok sa Tao. Tungod sa kining Te mao lamang ang nag-inusarang basehan sa mga anaa aron mahisubay sila sa natural nga lihok sa Tao. Ang Tao gayud ang maoy nagapadagan sa tuyok sa kalibutan, kinaiya, o sa kinatibuk-an. Busa, kon molihok kita nga anaa sa subay sa atong Te, atong ginapuy-an og tarong ang atong kinabuhi. Kon dili nato buhaton ang mga butang nga naangay sa atong Te, adunay mga dili maayong butang nga mahitabo kanato. Walay lihok ug dili pagtuon ang pamaagi aron mabuhat nato ang mga butang nga kinahanglan aron masubay ang atong Te sa lihok sa Tao.

            Ang Tao matud pa kang Lao Tzu dili mahatagan og ngalan tungod sa pagkalabaw niini sa nga’tanan (kap. 25). Tungod sa pagkadako niini, dili makab-ot sa makatawhanong panghuna-huna ang natura niini. Bisan pa gani kaning ngalan nga Tao, dili ang maoy saktong ngalan niini. Gigamit lamang kini aron adunay konotasyon niini. Dili lamang kini labaw kanato, apan ang tanang gaanaa gikan nganhi sa ginatawag nga Tao (kap. 42). Mananap man, tawo, o bisan unsang butang anaa sa kinaiyahan gikan gayud kini sa Tao. Mao nang aron atong masakyan ang lihok sa Tao kinahanglan atong mahibaw-an nga dili lamang kita tig tan-aw sa lihok sa Tao apan atong sabton nga lakip kita sa kon unsa ang lihok sa Tao tungod nag-gikan kita Niini. Kining lihok sa Tao, mao kini ang natural nga lihok sa kinaiyahan o sa kalibutan. Pinaagi niini, nagahatag og panag-uyon ang Tao sa kinatibuk-an. Ang lihok sa Tao makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Busa, kinahanglan sa matag anaa nga subayon kining natural nga lihok sa kinaiyahan.

            Bag-o nato susihon ang relasyon sa tawo ug sa Tao ato sa unang sabton ang usa sa mga kinaiya sa Tao bahin niining prinsipyo sa yin-yang. Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalahi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang man kining mga butanga apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Human niining yin-yang, atong susihon ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Matud pa sa akong giingon kaganina, ang tawo naggikan sa Tao. Tungod sa Tao, ang tanang anaa nagka-anaa. Kon unsa ang naga-ingon sa atong pagka-anaa gikan kini sa Tao. Tungod niini, adunay hiyas nga gihatag ang Tao kanatong tanan. Mao kini ang sukdanan sa atong pagka-anaa ug usab ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Kini ang ginatawag nga Te (Timbreza, 1999). Kining Te mao ang reyalisasyon sa Tao sa matag anaa nga nag-gikan Kaniya o Niini. Kini usab ang ugat nga kinaiya sa tanang anaa. Busa, kon atong ginabuhat ang atong Te ato usab ginasubay ang pamaagi sa Tao. Kon usa kita ka tawo, ug nagpakatawo kita, atong ginabuhat kon unsa ang angay sa atong Te. Dili laman kini, apan ato usab ginasubay ang lihok sa Tao.

            Sa akong pagpamalandong, aron mabuhat sa tawo ang iyang kaugalingon Te kinahanglan niya nga mahibaw-an ang Tao pinaagi sa dili pagtuon ug pagsubay sa Tao nga walay lihok.

            Kining dili pagtuon dili pasabot niini nga magtinapol ang mga tawo nga dili na mokat-on sa mga butang. Apan, iyang ginahatagan og pahimangno ang katawhan ang pagkadelikado niining kahibalo (kap. 12). Tungod kasagaran, ang pamaagi sa pagtuon mao ang pagkahibalo sa kon unsa ang usa ka butang ug unsa dili ang usa ka butang. Pinaagi niini, ginahatagan nato ang atong kaugalingon og higayon nga molayo sa pamaagi sa Tao. Kon anaa kita niining pagtuon sa mga butang nga tama ug sayop, ato usab ginatun-an ang atong kaugalingon kon unsaon ang pagsupak sa kinaiya sa Tao. Pinaagi niining prinsipyo sa yin-yang nga ang tanang butang nagahatag og panag-uyon o kahiusahan sa dagan sa kinaiyahan o sa Tao. Kon sa makatawhanong pagtuon, atong mahilayo kon unsa ang mga butang nga magkaatbang. Inay nga sabton kini nga nagkahiusa, ato pa hinuon ginalayo o ginatanggal ang prinsipyo niini nga nagkahiusa.

            Kining pagtuon nga nga buot natong buhaton mga tawo mao ang pagkahibalo sa usa ka butang nga dili kinahanglan hatagan og konotasyon nga aduna kini kaatbang o gasumpaki sa usa’g usa (kap. 28). Matud pa ni Lao Tzu nga kon atong mahibaw-an ang kakusog sa laki kinahanglan nga magpabilin ang kahumok sa bayi. Tungod kining duha nagahatag gayud og panag-uyon. Kon kabalo kita bahin sa kinabuhi kinahanglan nga ato usab ipabilin ang atong nahibaw-an bahin sa kamatayon. Alang kang Lao Tzu kining duha, nagahatag og panag-uyon o harmoniya sa lihok sa Tao. Busa, kining usa sa pamaagi sa pagbuhat sa kaugalingong Te mao ang paghibalo sa Tao pinaagi sa dili pagtuon. Pagtuon sa pamaagi nga atong ginasupak ang pirinsipyo sa yin-yang nga bahin sa lihok sa Tao. Mao nang, dili gayud literal nga atong sabton kini, tungod ang buot isulti kanato ni Lao Tzu nga atong masabtan kining natural nga lihok sa duha ka butang nga magka-atbang.

            Kon moabot sa punto nga dili kini mapugngan, maglisod kini nga mosubay sa pamaagi sa Tao. Maglisod usab kita sa pagsabot ug pag-ila sa atong kaugalingon Te. Kon maglisod kita, dili na usab nato masundan ang lihok sa Tao mao ang, dili paglihok o walay lihok o wu-wei. Ang problema niining pagkahibalo sa mga butang nga magkaatbang ug paglahi nila sa usa’g usa, maghatag kini kanato og oportunidad nga maninguha sa mga butang nga maayo lamang. Tungod sa sobra nga atong pagpaninguha, nga resulta sa paghatag og dakong kalahian sa duh aka magka-atbang, nga buhat kita’g mga buluhaton nga usahay hilayo o dili na sakop sa atong kaugalingon Te. 

            Ang esensya niining dili paglihok mao ang dili pagpasobra sa pagbuhat sa mga butang (kap. 10). Ang mga butang nga kinahanglan sa atong kaugalningong Te kinahanglan nga kadto lamang ang buhaton.  Kon lapas na kini, maghatag kini ug dili maayo kanato. Mao nang adunay mga higayon nga kon mobuhat kita’g butang nga sobra na sa atong kaugalingong kusog, kapuyan o makasinati og kasakit sa atong kalawasan.

            Usa sa mga rason kon ngano ginapasobraan nato ang pagbuhat sa mga butang tungod wala kitay pagkakontento sa kon unsa lamang ang atong buhaton. Ang sayop nato, aduna kitay pagkahibalo nga malabwan kining mga kinihanglang buhaton tungod aduna na kitay pagkahibalo sa kon unsa ang mga nindot. Tungod niining pagkahibalo sa kon unsa ang nindot atong ginakalimtan ang dili-nindot. Buot pa natong labwan kadtong nabuhat na natong mga butang nga kinahanglan lamang. Wala nato ginahatagan og pagtagad tungod nagtoo kita nga ang nindot ug dili nindot wala gahatag og kahiusahan sa usa’g usa. Mao nang kining pagsupak sa pagsubay sa Tao, nga walay lihok, nahimong resulta sa dili paghibalo Niini, nga dili pagtuon.

            Ako usab napamalandungan nga ang atong buhaton lamang kay kadtong mga butang nga angay lamang sa atong kaugalingong Te. Tungod kini lamang ang mga butang nga kinahanglan sa Tao kanato. Tungod ang mga butang nga dili sakop sa atong Te apan buot natong buhaton, buhaton sa laing anaa nga gihatagan sa Tao og ilahang kaugalingong Te. Pinaagi niini, atong ginapasagdan ang natural nga lihok sa kinaiyahan. Wala kita gasupak sa natural nga lihok kinaiyahan. Kon ang atong lihok mao lamang kadtong mga kinahanglan sa atong kaugalingong Te, wala kita gabuhat og mga dili kinahanglang lihok nga pwede makasupak sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Kon gasupak kita sa kinaiyahan, gasupak usab kita sa lihok sa Tao.

            Busa, kining Pilosopiya nganhi nanginahanglan sa atong pagsubay sa kaugalingong Te sa lihok sa Tao nga makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Alang kanato, nanginahanglan gayud nga kanunay kita galantaw sa Tao nga maoy tig-giya sa atong lihok sa kalibutan, kinaaiyahan, ug mismo sa kinabuhi sa katawhan. Sa makausab, ato lamang mabuhat ang pamaagi sa Tao kon ang atong mga buhat ug buluhaton, sakto o angay lamang sa atong kaugalingong Te nga gihataga sa Tao kanato ug apil usab ang dili pagtuon sa pamaagi nga ginahatagan og dakong kalahian ang mga butang nga magkaatbang. Pinaagi niining duha, wala ato ginasupak ang lihok sa Tao. Kon gasubay kita pirme sa Tao, wala na kitay laing kinahanglanon pa tungod ang pagsubay sa Tao gayud mao ang labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 23-32.

ESKOLAR IV

Ayaw pagamya ang lugar nga ilang ginapuy-an.

Ayaw panghilabot sa ilang kinabuhi.

                                                                                                            Tao Te Ching, kap. 72

            Kini nga linya mao ang pahimangno ni Confucius sa mga tawo nga buot modumala sa katilingban o sa kadaghanang tawo. Dili niya buot nga manghilabot ang mga modumala sa kinabuhi sa laing tawo. Kining pagpanghilabot nakita kini sa pagpangulekta og dagkong buhis sa mga pamilya kon naglisod sila nga magpadayon sa pagpanginabuhi. Kining pagpangulekta og dagkong buhi gikan kini sa pagpaninguha ug mga butang nga sobra na gayud sa kinahanglan sa tigpangulekta.

            Dili gayud ingon-ani ang kinaiya nga buot makita ni Lao Tzu sa mga eskolar. Tungod ang eskolar nga tigdumala dili gayud mangulekta og buhis nga sobra o dako. Tungod ang iyang kinahanglan kato lamang mga buhis nga kinahanglan sa katilingban. Walay labot sa pagpangulekta og buhis ang iyang pangkaugalingong interes. Busa, ginalimud gayud ni Lao Tzu ang mga ingon-aning pamatasan. Mao nang dako ang iyang paghatag og importansya kon moundang ang tawo sa pagpaninguha sa mga dili kinahanglan tungod maghatag lamang kini og kagubot sa katilingban.

            Busa, alang kang Lao Tzu ang tigdumala dili kinahanglan nga mahimong maninguhaon sa mga butang nga dili niya kinahanglan. Tungod basin moresulta kini sa pagpamugos sa laing tawo. Mao nang alang kang Lao Tzu importante gayud ang kayano, ang pagkakontento sa kon unsa ang gihatag sa Tao o gipakita sa Tao kaniya.

KAMATAYON

Ang mga tawo wala nahadlok sa kamatayon.

                                                                                               

                                                                                                            Tao Te Ching, kap. 74

            Niining linyaha gipakita nganhi ni Lao Tzu nga ang kamatayon dili usa ka posibilidad sa tawo nga kahadlukan. Sa panahon karon, daghan gayud ang nahadlok kon moabot ang panagistorya bahin sa kamatayon. Sa atong pangadlaw-adlaw nga lihok sa kinabuhi, ato man nato kining makita sa laing tawo, ug usab sa atong kaugalingon. Adunay mga higayon nga gagamit kita’g mga binaligya nga makatabang sa atong kalawasan.

            Apan, matud pa sa gisaysay ni Lao Tzu bahin sa yin-yang nga kining kamatayon ug kinabuhi dili kinahanglan nga hatagan ug panaglahi nga konotasyon. Tungod kining duha, naga-uyon sa usa’g usa. Busa, dili kinahanglan nga kahadlokan kini.

            Busa, kining dili pagkamahadlukon sa kamatayon bahin kini sa kinaiya sa eskolar tungod alang kaniya kining kamatayon bahin lamang sa lihok sa Tao ug dili kini kinahanglan nga kahadlukan. Mas maayo pa gayud nga dawaton kini.

ESKOLAR III

Kon ang mga hari ug maharlika mokupot sa Tao, ang tanang butang mosumiter sa ila.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 32

            Atong nakita nganhi nga ang mga tawo nga buot modumala kinahanglan ang iyang kuptan kon unsa kadtong mga pamaagi sa Tao. Tungod ang labawng kinahanglan sa pagdumala mao ang lihok sa Tao. Ang tanang butang, tao, mananap, ugbp. gikan gayud sa Tao ug ang Tao ang nagbuhat sa tanan. Ang Tao usab ang nagahatag og maayong lihok sa tibuok kalibutan tungod kitang tanan nag-gikan niini.

            Ang hari o maharlika kon buot niyang nga maayong ang iyang pagdumala sa Tao kinahanglan nga iyang kuptan kon unsa ang pamaagi sa Tao tungod ang tanang butang nga dili sakop sa iyang kaugalingong kapasidad mapalihok lamang sa lihok sa Tao. Busa kon kuptan og maayo sa tawo ang Tao, kon buot niya modumala, dili na niya kinahanglan mogamit og kusog ug unsa pa. Kon masabtan og tarong sa tawo ang kinatibuk-an sa Tao dali na lamang niya modumala sa katawhan.

ESKOLAR II

Busa, aron mamahimong labaw sa tanang tawo,

Kinahanglan nga ibutang niya ang iyang kaugalingon ilalom nila.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 66

            Kini nga linya gipakita ni Lao Tzu nga ang usa ka tigdumala sa katawhan kinahanglan nga mahimong labaw sa tanang tawo. Aron mahimong labaw sa katawhan, kinahanglan niya ang magpaubos kanilang tanan. Kining pagpaubos nanginahanglan gayud og pagkamainubsanon sa kaugalingon ug kayano. Tungod kining mga kinaiya, dakong tabang aron kanunay nga maibutang sa tawo ang iyang pagkabutang ubos sa kadaghanan.

            Kon kanunay nga anaa sa ubos ang tawo walay mga tawo nga buot makigsumpaki kaniya. Adunay mga tawo lamang nga makigsumpaki gayud niya tungod sa iyang pagpaninguha sa mga butang nga dili niya kinahanglan, hilabina kadtong mga butang ginapaninguhaan usab sa tanang tawo. Kon adunay pagkakontento ang tawo sa kon unsay anaa kaniya, dili na siya maninguha pa’g laing butang nga dili niya kinahanglan. Pinaagi niini, dili na niya kinahanglan nga makigkompetensya sa laing tawo aron makuha kadtong mga ginapaninguha niya.

            Busa, importante gayud kon adunay pagka-kontento ang eskolar sa iyang mga kaugalingong butang. Dili na siya kinahanglang nga maninguha og mga dili na kinahanglan. Tungod kontento na gayud siya sa kon unsa ang dagan sa Tao nga maoy iyang pundasyon sa pagdumala sa katilingban.

ESKOLAR I

Siya nga mogakos sa Tao dili buot nga mapuno ang iyang kaugalingon hantud mapuno.

                                                                        Tao Te Ching, kap. 15

            Usa sa akong nakita bahin sa eskolar mao ang pagkamasubayon niya sa Tao ug usa sa mga kinaiya niya mao ang kanunay nga pagkamainubsanon. Tungod usa sa iyang pagkamatinumanono ug matinahuron sa lihok sa Tao, kanunay na siya nga anaa sa lihok sa Niini.

Mao nang atong masulti nga maayong ehemplo gayud sa tanan ang eskolar tungod, sila kadtong mga tawo nga kanunay gayud nga nagasubay sa kon unsa ang pamaagi sa Tao.

            Alang kanako, ang maayo nga akong nakita sa kinaiya sa eskolar mao ang pagpakita og lihok o buhat sa kon unsa gayud ang tinuod nga ilang ginatuohan o ginasulti. Kini ang akong maayo nga nakita sa mga eskolar, ang dili pagka-ipkorito. Tungod kay anaa gayud kanila ang lihok nga angay buhaton aron mapuy-an og tarong o angay ang kinabuhi.

            Busa, akong nakita-an nga ang eskolar dili lamang kini hantod sa konsepto nga ginapakita ni Lao Tzu, apan usa pud kini ka tawag sa tawo nga gasubay gayud og tinuod sa dagan sa Tao. Walay atik-atik ug walay pagpaka-aron ingnon sa ilang mga ginapangsulti.

IKATULONG BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya, nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihulagway ang eskolar, mao ang paglantaw kanunay sa natural nga lihok sa Tao isip giya sa pagpuyo sa kinabuhi. Kon aduna kining atong kanunay nga paglantaw sa natural nga lihok sa Tao, wala na gayud kitay kinahanglan nga buhaton pa’ng lain tungod ang maayong pamaagi gayud sa pagpuyo sa kinabuhi nahisubay sa kon unsa ang pamaagi sa lihok sa Tao. Apan, kinahanglan gayud nga isaysay kon unsa ang mga kinaiya sa Tao nga kinahanglan natong masabtan alang mapuy-an kining maayong pamaagi sa kinabuhi.

            Matud pa kang Lao Tzu nga ang Tao gayud kadtong labaw sa nga’tanan (kap. 25). Wala kini eksaktong ngalan, o kinaiya nga masulti sa usa ka tawo tungod ang panghuna-huna sa tawo mismo dili makab-ot ang kadako sa Tao. Mismo ang ngalan niini, Tao, dili ang saktong ngalan gayud niini tungod ang manganlan lamang sa tawo kadtong nahibaw-an ang kinatibuk-an niini. Gisaysay usab ni Lao Tzu ang pagka-gikan sa tanang butang sa Tao kon asa nahilakip niini ang natura sa lihok sa mga magka-atbang nga butang (kap. 42). Pirmanente gayud gahatag og pahimangno si Lao Tzu kanato nga ang tanang butang nga magka-atbang dili gayud angay nga atong ibulag o ilahi sa usa’g usa. Alang kaniya, dili makita ang kapuslanan sa usa kon wala ang usa. Inay nga hatagan kini og dili maayo nga konotasyon, mas maayo nga lantawan ang duha nga magka-atbang apan nagka-uyon ug nagkahiusa sa usa’g usa. Tungod ang Tao, sa kinatibukan, ang gigikanan sa tanan, ang tanang ga-anaa usab sakop niini. Mao nang ang lihok sa Tao nahisakop usab ang tanan: ang kalibutan, ang kinaiyahan, ang katawhan, ugbp. Tungod ang tanang ga-anaa nag-gikan sa Tao, aduna usab bahin sa Tao nga anaa usab sa tanang anaa, ug kini ang hiyas nga Te. Ang kaning Te ang magasulti sa ‘pagka-unsa’ sa usa ka butang. Ang Te usab mao ang subayanan sa tanang anaa aron makab-ot ang pamaagi sa Tao. Busa, ang kalihukan sa tanan, nahiusa sa lihok sa Tao pinaagi sa pagbuhat sa kanya-kanyang Te sa mata’g anaa.

            Sa akong gisulti kaganina, kinahanglan nga lantawon ang natural nga lihok sa Tao aron mapuy-an ang kinabuhi. Gisaysay ni Lao Tzu nga ang eskolar adunay buluhatong wu-wei (kap. 2). Ang literal nga pasabot niini mao ang pagbuhat nga walay lihok. Apan ang buot gayud ipasabot niini mao ang pagbuhat lamang sa kon unsa ang kadtong mga kinahanglan nga buhaton nga naka-angay sa atong kaugalingon o angay sa atong Te (Timbreza, 1999). Sa mga lihok sa kinabuhi, aduna kini saktong pamaagi sa buhat. Kon kulangon o masobraan, adunay dili maayong mahitabo niini o kanato. Susama sa pagpanghinlo, kon atong buhaton kini nga nahilayo sa kon unsa ang kinahanglan buhaton lamang sa pagpanghinlo, natural gayud nga kapuyan kita o pwede nga dili maayo ang resulta sa atong pagpanghinlo. Apan kon atong buhaton lamang kadtong mga butang nga nahisubay sa atong kaugalingong Te, wala na gayud kinahanglang problemahon pa tungod ang binuhatan nga sakto sa atong Te maoy magdala kanato sa pamaagi sa Tao, usab wala kitay kadautan nga masinati tungod ang atong gibuhat angay lamang sa kon unsa ang mabuhat sa atong kaugalingong Te nga maoy giya sa usa ka tawo aron mahisubay sa pamaagi sa Tao.

            Buot ipakita nganhi ni Lao Tzu nga kon aduna kitay mga buluhaton kinahanglan nga atong buhaton lamang kadtong angay sa atong kaugalingong Te. Dili na gayud importante nga mobuhat pa’g mga butang nga lapas sa Te tungod dili na kini mao ang pamaagi sa Tao. Kon mahitabo na kini maglisod kita nga mopuyo sa atong kinabuhi sa angay nga pamaagi. Busa, dili na gayud kinahanglang nga mobuhat og mga butang nga lapas sa atong Te tungod kadtong mga butang nga lapas sa atong Te nahisakop na sa kon unsa ang lihok sa pamaagi sa Tao. Kon kanunay kita nga magmalabuton sa lihok sa Tao ato gayu’ng makita nga dili na kinahanglan mobuhat og daghang butang nga dili sakop o mga butang nga lapas sa atong Te mas pilion pa gayud nato nga buhaton ang mga lamang kadtong mga butang nga ginagmay apan adunay dakong maikatabang tungod kining mga ginagmay, mao na gayud ang kadtong mga kinahanglan ug angay gayud nga buhaton.

            Busa, kining pagbuhat nga walay lihok gapakita sa usa sa mga kinaiya sa eskolar, kini ang pagkayano (Timbreza, 1999). Kon adunay kayano ang tawo, nahilayo kini sa pagpaninguha sa kagustuhan nga dili kinahanglan sa iyang kaugalingon. Ug pinaagi niini, atong makita usab ang pagkahilayo sa tawo kon magsige kini’g paninguha sa mga dili kinahanglan.

            Adunay pagkumpara nga gibuhat si Lao Tzu alang sa mga tawo nga mahiyason (eskolar) sa bata (kap. 55). Tungod alang kaniya kadtong mga eskolar nga gasubay sa agi sa Tao susama ang pagkahibalo sa mga bata. Aduna silay pagka-inosente. Apan ang pasabot niining pagka-inosente mao ang wala pagkahibalo sa mga dautan.

            Kon wala kitay ingon-ani nga kinaiya, aduna kitay pagkahibalo sa kon unsa ang maayo ug dili maayo. Alang kanako, kini nga kinaiya usa ka sayop kon galantaw kita sa Tao. Kon kabalo kita sa mga dautan pasabot niini wala nato ginahatagan og pagsabot ang kadtong mga butang nga magka-atbang apan nagkahiusa. Kon atong ginanganlan kadtong mga dili maayo og dautan usab ato kining ginapahilayo sa mga maayo. Inay nga ihiusa kadtong mga magka-atbang ang problema karon atong ginabuwag kining duha. Dinhi nga bahin, mosulod ang problema sa pagtuon tungod sa makatawhanong panghuna-huna atong ginabuwag ang duha inay nga ihiusa. Mao nang gapahimangno si Lao Tzu nga delikado kining pagtuon tungod, sa kadaghanan nga higayon, gatuon kita sa kon unsa ang butang ug kon unsa dili ang butang. Gatuon kita sa mga kalahian sa mga butang nga magka-atbang. Ug kon nakahibalo kita kon unsa ang kadtong mga dili maayo, ang kanunay nga mahitabo niini kay ato kining talikdan ug atong pilion kadtong maayo. Sa pagkahibalo ug pagpili sa maayo, mahulog kini nga maninguha kita sa tanang butang nga maayo. Tungod niini, ato gayung buhaton ang tanan alang makuha kini. Bisan pa’g dili kini maayo, buhaton gihapon nato ni tungod atong ginatan-aw ang kaayuhan niini bahala na’g magkaunsa-unsa pa diha ang laing tawo, ang importante makuha nato kadtong mga butanga. Kon ingon-ani man lamang, sukwahi kini sa kayano sa eskolar. Tungod sa pagpaninguha, gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan nato. Tungod gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan, gabuhat kita’g mga butang usab nga wala nakasubay sa atong kagualingong Te. Ug sa pagbuhat sa mga dili kinahanglan wala na kita gasubay sa agi sa Tao ug pwede usab nga maghatag kini ang dili maayong epekto kanato.

            Usab, ang tawo nga sige’ge paninguha ug mga dili kinahanglan nga butang, buot usab nila makuha ang tanan aron tan-awon sila sa kadaghanan isip usa ka tawo nga labaw sa tanan. Apan, dili kana ang kinaiya sa eskolar nga gasubay sa Tao tungod ang pamaagi sa eskolar nga gadumala mao ang pagkamainubsanon (kap. 66). Kon ang tawo mainubsanon dili na siya maninguha og mga butang, mga daghang butang nga dili niya kinahanglan, mga butang nga dili bahin sa iyang Te. Ang tawo nga matinguhaon kay walay kalinaw ang kinabuhi tungod gapaninguha siya og mga butang, daghan gayud siya’g kakumpetensya niadtong mga butang nga iyang ginapaninguha. Kon adunay kayano ang tawo, dili na siya maninguha ug laing butang. Kon dili na siya maninguha pa pud ug mga butang nga dili niya kinahanglan. Kon magsige pa siya’g paninguha inay nga tahuron siya sa katawhan, kalabanon pa hinuon siya tungod nakigkompetensya man siya sa ila.

            Ang pagkamainubsanon nga ginapasabot nganhi ni Lao Tzu mao ang pagpaubos sa kaugalingong susama sa dagat. Ang dagat anaa sa pinakaubos, mao nang ang dagan sa tubig sa sapa, busay, ugbp. padulong sa dagat. Ang tawo nga anaa sa ubos, adunay kayano, dili mapaninguhaon, dili makigkompetensya sa lain, tahuron sa laing tawo tungod sa iyang pagkamainubsanon. Garboso ang tawo nga sige’g paninguha tungod buot niyang maiplastar ang kaugalingon nga labaw sa tanang tawo.

            Busa, ang pilosopiya gayud nganhi mao ang kanunay nga pakigduyog sa natural nga lihok sa Tao aron puy-an ang kinabuhi. Kon nakasubay kita sa Tao, aduna na kitay pagsalig sa Tao gayud tungod nakahibalo naman ta nga ang lihok sa Tao ang maoy pinaka-angay nga lihok sa kinabuhi. Ug aron atong masubayan ang lihok sa Tao, kinahanglan usab nga ang atong mga lihok nahisubay sa atong kanya-kanyang Te. Kon lapas o kuwang ang atong mga buhat sa atong kaugalingon Te, kita gayud kita nakig-angay sa Tao. Apan, pahimangno kanato ni Lao Tzu nga kanunay kitang magmatngon sa pamaagi sa Tao tungod anaa gayud sa Tao ang angay nga bulahaton sa usa ka tawo nga iyang makita sa iyang kaugalingong Te. Tungod aduna na kitay pagmatngon sa Tao, isip mga tawo nga buot mosubay sa pamaagi sa Niini kontento na kita sa kon unsay mando sa Tao kanato. Mao nang, igo na ang Tao sa atong pagpuyo sa atong kinabuhi.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 51-63

KUMPYANSA

Ang tawo nga gakumpyansa sa mga butang makasinati ug labaw pang kalisod.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 63

            Niining linyaha gipakita ang usa sa mga dili angay nga kinaiya kon nagasubay kita sa dalan sa Tao. Sa akong gisaysay niadtong mga niaging adlaw, anaa ang pagkamaandamon sa tawo nga aron mabuhat niya ang mga butang nga walay lihok, wu-wei. Karon, gipakita ni Lao Tzu ang nga kon kumpyansa kita mas makasinati kita’g dagkong problema o kabalaka. Pwede usab nga kon kumpyansa kita dili kita magmaandamon sa mga butang nga kinahanglan buhaton. Kon adunay pagkumpyansa sa mga butang, moabot ang tantong panahon nga magkara-kara kita ug daghan na kaayo ta’g mga buhaton. Dili gayud lalim magbuhat og mga butang kon nagkara-kara ta tungod dili han-ay ang dagan sa atong panghuna-huna.

            Apan, kon wala kita gakumpyansa sa mga butang aduna kitay pagpangandam. Usab, kon wala ta gakumpyansa atong gahinan nato’g panahon ang atong susihon kadtong nga kinaiya sa atong Te nga nagasubay sa Tao. Busa, kining pagpamalandong sa kaugalingong Te kinahanglan kini og oras, pagpangandam. Ugbp.

            Busa, ang kinaiya sa mga tawo nga gasubay sa dalan sa Tao kay wala gakumpyansa sa mga butang. Tungod kon adunay kumpyansa magtinapol nga molihok ang tawo. Dili na kini mangandam, magbuhat og lihok nga iyang kinahanglan buhaton, ubgp. Kon buhaton kini sa tawo, moabot ang tantong panahon nga mahitano kadtong iyang ginakumpyansaan dili na niya mabuhat sa tantong pamaagi ang butang nga iyang buhaton.

ANG LIHOK

Busa, iyang ginasuportahan ang tanang butang sa ilang natural nga kahimtang apan dili siya mobuaht og laing lihok.

                                                                                                Tao Te Ching, kap. 64

            Kining walay buhat apan adunay nabuhat dili lamang gapasabot nga ang eskolar nga gasubay sa Tao mobuhat lamang sa mga kinahanglan buhaton. Apan aduna usab higayon nga ang kinahanglan niyang buhaton kay ang dili molihok o ang paglikay sa paglihok isip ang naginusarang kinahanglan buhaton.

            Pinaagi niini, ginahtagan sa eskolar nga molihok ang tanang butang sa natural nila nga pamaagi, sa pamaagi nga kon unsa ang lihok sa Tao. Tungod ang gasubay sa Tao, mga eskolar, gasubay usab lihok sa natural nga pamaagi. Mao nang masulti ni Lao Tzu nga nihit gayud ang lihok sa eskolar tungod ang kadaghanang lihok niini nakadepende sa kon unsa gayud ang lihok sa Tao.

            Busa, kining wu-wei nga giingon ni Lao Tzu, ang pagbuhat sa laing butang nga walay laing lihok kon dili kadton mga kinahanglan ug kutob sa makaya sa Te sa tawo. Mao nang sa kadaghanang higayon dili na kaayo molihok ang eskolar tungod gasubay na lamang siya sa kon unsa ang lihok sa Tao.

PAGPAKAMAANDAMON

Pag-andam sa kalisod samtang sayon pa.

Pakigsabot sa mga dagko samtang gamay pa ‘ni.

                                                                        Tao Te Ching, kap. 63

            Kini nga linya sa kapitulo 63 siguro gapikat kini sa pagpakamaandamon sa tawo nga gasubay sa Tao. Tungod bisan pa’g wala nahitabo ang kadtong dakong butang o kadtong eksaktong pangahitabo andam na gayud ang kadtong tawhana. Aduna siya’y pagtahod sa kadtong mga gagmay nga butan tungod alang kaniya modako kini. Ug kon nahitabo na ang kadtong iyang ginapangandam mahulog nga murag wala na siyay buhaton pa nga daghang butang. Tungod sa iyang pagpangandam, nasayod na siya sa mga butang nga buhaton.

            Ang eskolar nga gasubay sa Tao adunay kinaiya nga paglihok nga walay buhat. Niining linya nga anaa sa taas masulti nato nga bahin kining pagpakamaandamon sa eskolar. Tungod sa iyang pagpakamaandamon, dili na siya mobuhat og daghang butang ug magkara-kara sa pagbuhat kon anaa na ang takna sa pangahitabo o buluhaton.

            Busa, kini gayung pagpakamaandamon sa eskolar bahin sa kinaiya sa Tao. Siguro kining iyang pagpakamaandamon makatabang kaniya sa mga buhat kadtong mga kinahanglan buhaton sa gamay nga pamaagi o lihok. Gamay kini tungod planado na ang tanan nga iyang buhaton.

PAGPAKAARON-INGNON

Ang pagkahibalo nga wala ka nakahibalo ang labing maayo.

Ang magpakaaron-ingnon nga nakabalo kon wala ka nakabalo kay sakit.

Aron mahilayo sa sakit kinahanglan nga ma-ilhan sa tawo ang sakit nga sakit.

Ang eskolat nahilayo sa sakit.

Tungod nakaila siya niining sakita isip usa ka sakit, nahila siya niini.

                                                                                                            Tao Te Ching, kap. 71

            Niining bahin sa Tao Te Ching ni Lao Tzu atong nakita ang sakit sa tawo nga nagpakaaron-ingnon. Susama usab kini sa ideya ni Confucius ug ni Socrates. Kon asa, alang kanila dakong sakit sa tawo ang magpakaaron-ingnon sa iyang pagkahibalo. Tungod, kon nakahibalo na ang usa ka tawo wala na kini sa kondisyon nga motuon tungod alang niadtong tawhana nakabalo na daw siya gayud.

            Apan, alang kang Lao Tzu dili lamang kining pagkahibalo sa dili maayong kinaiya sa pagpakaaron-ingnon ang iyang buot ipasiugda. Iya usab gihatagan og importansya ang pa-ila sa pagpakaaron-ingnon isip usa ka sakit. Alang kaniya, kon kabalo ang tawo nga usa ka sakit kining pagpakaaron-ingnon, iya na kining likayan nga kinaiya.

            Ang mga eskolar nga gasubay sa Tao ang maoy adunay kinaiya nga ingon-ani. Tungod sa nakabalo na sila sa Tao, nakabalo na usab sila sa dili maayong maidangat niining pagpakaaron-ingnon. Busa, dili lamang ang paglikay sa pagpakaaron-ingnon ang buhaton usab kinahanglan sa tanang tawo, aron mosubay sa pamaagi sa Tao, ang pag-ila sa sakit sa pagpakaaron-ingnon.

KAPITULO 65

Lisod pagadumalaan ang mga tawo tungod sa kadaghan sa ilang nahibaw-an.

                                                                                               

                                                                                                Tao Te Ching, kap 65

            Sa panahon karon lisod na kaayo kon modumala kita sa mga tawo. Karon pa lamang gani nga estudyante pa lamang ko nga usahay modumala ko sa mga grupo sa klase, unsaon na lang kaha kon modumala na sa tanang tawo.

            Tinuod gayud nga lisod kaayo buhaton kining pagpangulo sa mga tawo tungod sa una, daghan na kini’g nahibaw-an, kon unsa tong nahibaw-an nila, sa makadaghan nga panahon, ilang tumanon. Ikaduha, mas pilion usab nila nga dili motuman tungod sa kahago nila, ug sa uban pa nilang mga rason.

            Siguro, akong makita nga kining pagkahibalo sa mga tawo dili na kini angay tungod sa kabalo na sila gayud kon unsa kadtong mga maayong butang ug dili maayong butang. Tungod sa ilang pagkahibalo ilang ginapili kadtong mobuhat ug mga dili maayo tungod alang kanila mas ayahay kini.

            Busa, sa akong pasabot niining linyaha, dako gayud ang problema sa paghibalo sa tawo tungod nakahibalo na sila kon unsaon ang pagtuman ug dili pagtuman, ug kining pagpatuman kanila usa gayud sa mga lisod nga ipabuhat sa mga tawo. 

IKADUHANG BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihatag ang mga pagpakaingon sa solusyon sa pilosopikanhong problem mao ang pagsubay sa natural nga pamaagi sa Tao aron maoy giya sa maayong pagpuyo sa kinabuhi. Apan, kining pamaagi sa Tao nanginahanglan sa pagsabot sa kon unsa ang Tao ug ang mga kinaiya niini.

            Alang kang Lao Tzu, dili gayud niya masulti kon unsa kining Tao nga iyang ginasaysay. Apan, ang iyang masulti bahin niini, sa kinatibuk-an, nga ang Tao gayud mismo ang “Unsa” nga dili madalidali og sulti kon unsa kini, ang porma, ang pagkahulma niini, ugbp. Busa, kon atong gamiton ang makatawhanong panghuna-huna dili gayud nato makab-ot kining Tao. Mismo kining pagtawag ni Lao Tzu sa Tao kay iyang lamang kining gigamit aron adunay pang-tawag niining “Unsa” nga dili niya masulti kon unsa gayud kini. Daghang mga tigpanghuna-huna ang nagtesting og hatag og tubag kon unsi kining Tao. Kini nagapamatuod nga dili pwede mahatagan og kongkreto nga depinisyon kining Tao tungod sa kadaghan gayud sa mga hawud ang adunay kaugalingong interpretasyon niini.

            Ang rason ni Lao Tzu kon ngano dili niya kini manganlan kay ang Tao labaw sa tanang anaa nganhi sa kalibutan. Mamahimo lamang kining Tao nga susama sa mga butang nga pwede natong manganlan kon aduna kitay saktong ngalan niini. Kon manganlan man kini, mahimong sayop kadtong iyang gisaysay sa unang kapitulo sa Tao Te Ching nga, dili kini masangyaw, manganlan, maistoryahan, maibalita ug malitok tungod ang Tao gayud dili pwede ikahon ang pagsabot niini sa usa ka ngalan. Pananglitan, kon mongalan kog gitara, laptop, lamisa, bangko, yuta, nanganlan ko kini tungod nasayod gayud ko kon unsa kini, ang paggamit niini, ang kinaiya niini. Samtang sa Tao dili ko kini mabuhat tungod sa kadako sa niini.

            Sa kadako niini nga mismo ang atong panghuna-huna dili makab-ot ud dili kita makaingon kon unsa kini, gapasabot lamang kini nga labaw gayud kini kanato. Mas labaw kining Tao sa tanang butang nga atong manganlan. Mao nang wala gayuy tinuod nga ngalan ug porma kini.

            Gisulti usab ni Lao Tzu nga dili lamang labaw ang Tao. Ang Tao ang maoy nag-unang nag-anaa mas nauna pa sa langit ug yuta (kap. 25), ug tungod aning unang pag-anaa sa Tao pasabot usab niini nga gikan kita sa iya (kap. 42) dili lamang kita lakip usab ang tanan nga ga-anaa sa kalibutan. Isip nga mga nag-gikan sa Tao, sakop usab kita sa pagka-Tao sa Tao. Ang kinaiyahan, ang katawhan, ang kalibutan, kitang tanan bahin ta sa kinatibuk-an sa Tao (Timbreza, 1999). Mao nang nasulti sa kadaghanan nga kining Tao mao ang dalan sa katawhan, dalan sa kinaiyahan, dalan sa kalibutan, dalan sa kaayuhan, ugbp. Busa, ang kinatibuk-an nga lihok gayud sa Tao mao ang natural nga pamaagi sa kinatibukan sa kinaiyahan, kalibutan, katawhan, ugbp.

            Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang, ug kini ang yin-yang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao sa ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalhi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang mang kining mga butang apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an. Ang problema niini ang panlantaw sa makatawhanong panghuna-huna. Tungod sa atong pagkahibalo niining magka-atbang mas atong ginahatagan og labi kadtong nahibaw-an nato nga maayo sa atong panlantaw ug ginalimud kadtong mga dili maayo kanato. Sa Tao, sayop kini nga pagsabot sa tanang butang tungod ang tanang butang  hilabina kadtong magka-atbang nagahatag og kahiusahan, panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Aron masabtan sa katawhan kining lihok sa Tao kinahanglan nga anaa sa katawhan ang hiyas nga giingon ni Lao Tzu ug kini ang Te. Ang Tao ang gigikanan sa tanan. Ga-anaa ang tanan tungod sa Tao, kini ang hinungdan sa pagka-anaa sa tanang anaa. Ang Tao ang hinungdan sa pagka-unsa sa tanang anaa. Tungod niini, ang mata’g anaa adunay hiyas nga gikan sa Tao, ang Te. Ang Te mismo ang kinaiya sa usa ka anaa(Timbreza, 1999). Kon usa ko ka iro ang akoang Te mao ang pagka-iro nako. Kon unsa ang akong natura o kinaiya o ang pagka-ako nako mao gayud kadtong Te. Aron mapuslan ug mabuhat kini sa lihok ang Te, kinahanglan ang ang lihok nato nakasubay usab sa Tao. Kon aduna kitay mga buluhaton, kinahanglan nga kining buluhaton nakasubay sa pamaagi sa Tao. Kon mobuhat kita’g mga butang nga lapas o kulang aron masubay ang saktong pamaagi sa Tao, dili nato makab-ot ka kapuslanan ug lihok sa atong Te. Kon pugson natong buhaton ang usa ka butang nga dili sakop sa atong Te kita lamang gayud ang maglisod ug magmahay niini.  Mao nang ang paglihok nga nakadepende sa kaugalingong Te, mao ang prinsipyo sa pagsubay sa pamaagi sa Tao.

            Busa, ang pilosopiya nganhi motabang kanato sa paghibalo sa lihok sa Tao pinaagi sa lihok sa kinaiyahan tungod ang kinaiyahan gikan sa Tao. Kon atong masabtan kining Tao atong makita ang kahiusahan sa tanang butang ug usab ang pagsubay sa mata’g anaa sa Tao pinaagi sa kaugalingong Te. Sa ingon ani nga pamaagi, mabuhat nato nga atong mapuy-an ang atong kinabuhi sa maayong pamaagi nga nakasubay sa atong kaugalingong Te. Wala nay mas lain pang maayong pamaagi sa pagpuyo, kon dili ang mosubay sa Tao nga maoy labaw nga gigikanan sa kinatibuk-an.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 23-32.

SUSAMA SA TUBIG

Ang mga dagkong sapa ug dagat mao ang mga hari sa mga bukidnong sapa

Tungod malihukon sila nga anaa sa ubos.

                                                                                                Tao Te Ching, kap 66

            Kini nga bahin sa kapitulo 66 gipakita ang pagkamainubsanon sa eskolar nga gasubay sa Tao nga susama sa tubig sa sapa ug dagat. Ang kanunay nga pag-agay sa tubig padulong pirme sa ubos ug dili kini mosaka pataas. Ingon ani usab ang pamaagi sa eskolar. Dili siya mangita’g posisyon nga anaa sa taas tungod dili angay kaniya ang molingkod sa mga taas nga posisyon. Sa lahi nga panlantaw, dili siya ganahan sa taas tungod mahulog nga ibayaw siya sa katawhan, ug aron tagdon siya sa katawhan kinahanglan niya nga mobuhat og daghang buluhaton bisan dili kini sakop sa iyang kinaiya.

            Busa, kini gayung pagkamainubsanon sa eskolar epekto sa iyang pagsubay sa pamaagi sa Tao tungod kon iyang masabtan ang natural nga lihok sa kalibutan dili na niya ibutang sa taas ang iyang kaugalingon.

PAGPUNO SA KAUGALIINGON

Siya nga mogakos sa Tao dili buot pun-on iyang kaugalingon hantud sa mopuno.

                                                                                    Tao Te Ching kap. 15

            Ang pamaagi sa Tao dili gayud sama sa pamaagi sa katawhan nga pun-on ang kaugalingon sa tawo. tungod dili buot sa mga tawo nga gasubay sa Tao nga maninguha kon unsay dili kinahanglan aron pun-on ang kaugalingon hantud sa moawas kini.

            Sa pagpuno sa kaugalingon hantud sa moawas kini, wala kini gasubay sa kon unsa gayud ang tinuod nga pamaagi sa Tao tungod ang pamaagi sa Tao susama sa pagpuno sa kaugalingon. Ang tawo nga tinuod nga gasubay sa Tao kontento na gayud sa kon unsay anaa kaniya ug dili na siya mangita pa’g lain. Kay kahibalo siya ang Tao mohatag kaniya kon unsa ang kinahanglan niya.

            Busa, kining pamaagi sa pagpuno sa kaugalingon hantud sa moawas dili gayud angay ug maayo tungod ang pamaagi sa Tao maoy pamaagi sa Kinaiyahan. Kon unsay lihok sa Tao mao usab ang lihok sa Kinaiyahan ug kon unsa ang kinahanglan sa tawo ihatag kini sa Tao tungod ang tawo mismo bahin sa Tao. Mao nang dili na gayud kinahanglan nga pun-on ang kaugalingon hantud sa moawas.

PAGPANGHAMBOG

Siya nga nagapanghambog sa iyang kaugalingon dili mahatagan og pagtagad.

                                                                                                Tao Te Ching, kap 24

            Ang usaka tawo nga aduna ginabuhat nga daghang butang dili makontento nga mobuhat sa mga unsay masulti nato nga simple tungod alang sa mga tawo nga buot mobuhat og daghang butang. Tungod sa kadaghan-daghang butang nga ilang gihimo, dili gayud malikayan nga mangita sila’g pagtagad pinaagi sa pagsulti kanila og mga maayong butang tungod sa ilang pagkakugihan. Apan, kon buot susihon og tarong, kining ilang pagbuhat og daghang butang nga dili kinahanglan, gapangita kanila’g pagtagad aron matandog ang garbo nga anaa gayud kanila. Kon kining buhat sa tawo magpadayun, moabot ang panahon nga magpahambog na gayud siya bahin sa mga butang nga iyang nabuhat. Kon mag-sige siya’g pahambog moabot ang panahon nga dili na siya mahatagan og pagtagad tungod adunay mga tawo nga dili na ganahan sa iyang pagpahambog sa iyang mga butang nga nabuhat apan dili kinahanglan. Kini, dili mao ang pamaagi sa Tao tungod baliktad ang maoy pamaagi sa Tao.

            Ang pamaagi sa Tao nga buot isaysay ni Lao Tzu mao ang dili pagbuhat ug pinaagi niining dili pagbuhat iyang mabuhat ang tanang buluhaton. Kining dili pagbuhat pasabot niini nga aduna gihapoy buhat apan ang ginabuhat lamang mao kadtong mga kinahanglan. Ang pamaagi sa Tao mao ang ginasunod sa mga eskolar ug tungod ang pamaagi sa Tao ang pagbuhat lamang sa kon unsa ang kinahanglan, ang tanang ginabuhat sa eskolar mao ang pagbuhat sa kon unsa gayuy kinahanglan. Kon iyang ginabuhat kay mao lamang ang kinahanglan mas nahuman pa niya kadtong mga angay niyang buhaton kaysa atong tawo nga gabuhat og daghang butang nga dili na diay sakop sa iyang ma buluhaton. Pinaagi niini mas mahatagan pa’g dakong pagtagad kadtong eskolar tungod sa iyang pagka-epektibo sa mga buluhaton.

            Busa, kining pagbuhat og daghang butang nga wala nay pulos o dili na sakop sa iyang mga buluhaton magdala gayud kaniya sa paghinambog ug dili siya mahatagan og pagtagad. Ug kini gayud, dili mao ang pamaagi sa Tao.

KAPITULO 47

Ang usa ka tawo makabalo sa kalibutan bisa’g dili siya mogawas sa balay.

Ang usa ka tawo makakita sa Pamaagi sa Langit bisa’g dili siya molantaw sa bintana.

Kon galayo ang pagpanaw, mas mo mogamay ang makat-unana sa tawo.

Busa, kahibalo ang eskolar bisan pa’g dili siya mopanaw,

Makasabot bisan wala nakakita,

Ug makabuhat bisan walay lihok.

                                                            Tao Te Ching, kap. 47

            Ang eskolar mao gayud ang tawo nga wala nahilayo sa Tao. Kining gisaysay dinhi ni Lao Tzu nga “eskolar bisan pa’g dili siya mopanaw” gapakita sa kon unsa na siya kasuod sa pamaagi sa Tao mao nang kinahanglan na niyang dili mopalayo, mogawas sa iyang balay tungod kay swito na gayud siya sa mga butang. Matud pa lang Timbreza, ang eskolar kay sama sa isda. Kon ang isda kuhaon gikan sa tubig mamatay kini. Usab ang eskolar, kon nahilayo kini sa Tao adunay dili maayong mahitabo kaniya. Tungod kon mahilayo siya didto iyang mahikalimtan ang mga pamaagi sa kalibutan, ug wala nay laing pang pamaagi aron makahibalo sa pamaagi sa kalibutan kon dili sa Tao.

            Aron makasubay sa pamaagi sa Tao kinahanglan nga pangitaon kining Tao sa Kinaiyahan, sa kaugalingon mismo tungod ang Tao kay anaa sa tumoy sa pagkatawo sa tanan, ug wala sa etika o sa katilingbanong gahum. Busa, ang eskolar wala na siya gapanaw tungod ang iyang buhat mao ang pag-ila sa kaugalingon. Kon human na kining pagkahibalo sa kaugalingon human na sad ang tanang pagbuhat sa paghibalo. Tungod ang pagka-tawo sa tawo ang maoy tamnanan o sinugdanan sa tanang kinabuhi.

            Busa, kining pagtuon sa tawo kinahanglan nakadepende sa pagtuon sa tawo sa pamaagi sa Tao ug kining Tao iyang makita pinaagi sa pag-ila sa kaugalingon. Tungod ang kaugalingon mismo maoy tamnanan o sinugdanan sa tanang kinabuhi.

           

KAPITULO 81

Ang Pamaagi sa Langit mao ang makaayo sa uban ug dili mopasakit

Ang Pamaagi sa eskolar mao ang molihok apan dili makig-indig.

                                    Tao Te Ching, kap. 81.

            Kini nga linya sa kapitulo 81 gapakita sa tumong sa Langit ug sa eskolar. Kini ang dili mopasakit sa katawhan ug dili makig-indig. Tungod ang tawo nga bahin sa Tao nga maoy pamaagi sa Langit, dili gayud mohatag og kasakit sa katawhan. Dili usab angay nga makig-indig ang eskolar o sage tungod dili niya kinahanglan nga makab-ot ang kadtong mga butang nga dili niya kinahanglan. Isip usa ka tawo nga gasubay sa pamaagi sa Tao wala na siya’y kinahanglan nga maninguha sa mga butang. Kay isip usa ka eskolar mas maninguha pa siya nga masubay gayud ang dalan sa Tao.

            Busa, usa gayud sa usa ka Tao-hunong eskolar ang maoy dili pagpaninguha sa kon unsay dili niya kinahanglan ug dili makatabang kaniya. Tungod ang usa ka eskolar kontento na gayud sa pagpaninguha sa dalan sa Tao. Pwede natong masulti nga kayano ang usa sa mga kinaiya sa eskolar sa Tao. Tungod sa iyang pagkayano kontento na siya kon unsa sa dalan sa Tao. Dili na niya makig-indig nga pwede moresulta sa pagpasakit sa ubang tawo. Ug kining pagpasakit ug pakig-indig, sa makausab, wala kini nasubay sa kinaiya sa Tao.