IKATULONG BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya, nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihulagway ang eskolar, mao ang paglantaw kanunay sa natural nga lihok sa Tao isip giya sa pagpuyo sa kinabuhi. Kon aduna kining atong kanunay nga paglantaw sa natural nga lihok sa Tao, wala na gayud kitay kinahanglan nga buhaton pa’ng lain tungod ang maayong pamaagi gayud sa pagpuyo sa kinabuhi nahisubay sa kon unsa ang pamaagi sa lihok sa Tao. Apan, kinahanglan gayud nga isaysay kon unsa ang mga kinaiya sa Tao nga kinahanglan natong masabtan alang mapuy-an kining maayong pamaagi sa kinabuhi.

            Matud pa kang Lao Tzu nga ang Tao gayud kadtong labaw sa nga’tanan (kap. 25). Wala kini eksaktong ngalan, o kinaiya nga masulti sa usa ka tawo tungod ang panghuna-huna sa tawo mismo dili makab-ot ang kadako sa Tao. Mismo ang ngalan niini, Tao, dili ang saktong ngalan gayud niini tungod ang manganlan lamang sa tawo kadtong nahibaw-an ang kinatibuk-an niini. Gisaysay usab ni Lao Tzu ang pagka-gikan sa tanang butang sa Tao kon asa nahilakip niini ang natura sa lihok sa mga magka-atbang nga butang (kap. 42). Pirmanente gayud gahatag og pahimangno si Lao Tzu kanato nga ang tanang butang nga magka-atbang dili gayud angay nga atong ibulag o ilahi sa usa’g usa. Alang kaniya, dili makita ang kapuslanan sa usa kon wala ang usa. Inay nga hatagan kini og dili maayo nga konotasyon, mas maayo nga lantawan ang duha nga magka-atbang apan nagka-uyon ug nagkahiusa sa usa’g usa. Tungod ang Tao, sa kinatibukan, ang gigikanan sa tanan, ang tanang ga-anaa usab sakop niini. Mao nang ang lihok sa Tao nahisakop usab ang tanan: ang kalibutan, ang kinaiyahan, ang katawhan, ugbp. Tungod ang tanang ga-anaa nag-gikan sa Tao, aduna usab bahin sa Tao nga anaa usab sa tanang anaa, ug kini ang hiyas nga Te. Ang kaning Te ang magasulti sa ‘pagka-unsa’ sa usa ka butang. Ang Te usab mao ang subayanan sa tanang anaa aron makab-ot ang pamaagi sa Tao. Busa, ang kalihukan sa tanan, nahiusa sa lihok sa Tao pinaagi sa pagbuhat sa kanya-kanyang Te sa mata’g anaa.

            Sa akong gisulti kaganina, kinahanglan nga lantawon ang natural nga lihok sa Tao aron mapuy-an ang kinabuhi. Gisaysay ni Lao Tzu nga ang eskolar adunay buluhatong wu-wei (kap. 2). Ang literal nga pasabot niini mao ang pagbuhat nga walay lihok. Apan ang buot gayud ipasabot niini mao ang pagbuhat lamang sa kon unsa ang kadtong mga kinahanglan nga buhaton nga naka-angay sa atong kaugalingon o angay sa atong Te (Timbreza, 1999). Sa mga lihok sa kinabuhi, aduna kini saktong pamaagi sa buhat. Kon kulangon o masobraan, adunay dili maayong mahitabo niini o kanato. Susama sa pagpanghinlo, kon atong buhaton kini nga nahilayo sa kon unsa ang kinahanglan buhaton lamang sa pagpanghinlo, natural gayud nga kapuyan kita o pwede nga dili maayo ang resulta sa atong pagpanghinlo. Apan kon atong buhaton lamang kadtong mga butang nga nahisubay sa atong kaugalingong Te, wala na gayud kinahanglang problemahon pa tungod ang binuhatan nga sakto sa atong Te maoy magdala kanato sa pamaagi sa Tao, usab wala kitay kadautan nga masinati tungod ang atong gibuhat angay lamang sa kon unsa ang mabuhat sa atong kaugalingong Te nga maoy giya sa usa ka tawo aron mahisubay sa pamaagi sa Tao.

            Buot ipakita nganhi ni Lao Tzu nga kon aduna kitay mga buluhaton kinahanglan nga atong buhaton lamang kadtong angay sa atong kaugalingong Te. Dili na gayud importante nga mobuhat pa’g mga butang nga lapas sa Te tungod dili na kini mao ang pamaagi sa Tao. Kon mahitabo na kini maglisod kita nga mopuyo sa atong kinabuhi sa angay nga pamaagi. Busa, dili na gayud kinahanglang nga mobuhat og mga butang nga lapas sa atong Te tungod kadtong mga butang nga lapas sa atong Te nahisakop na sa kon unsa ang lihok sa pamaagi sa Tao. Kon kanunay kita nga magmalabuton sa lihok sa Tao ato gayu’ng makita nga dili na kinahanglan mobuhat og daghang butang nga dili sakop o mga butang nga lapas sa atong Te mas pilion pa gayud nato nga buhaton ang mga lamang kadtong mga butang nga ginagmay apan adunay dakong maikatabang tungod kining mga ginagmay, mao na gayud ang kadtong mga kinahanglan ug angay gayud nga buhaton.

            Busa, kining pagbuhat nga walay lihok gapakita sa usa sa mga kinaiya sa eskolar, kini ang pagkayano (Timbreza, 1999). Kon adunay kayano ang tawo, nahilayo kini sa pagpaninguha sa kagustuhan nga dili kinahanglan sa iyang kaugalingon. Ug pinaagi niini, atong makita usab ang pagkahilayo sa tawo kon magsige kini’g paninguha sa mga dili kinahanglan.

            Adunay pagkumpara nga gibuhat si Lao Tzu alang sa mga tawo nga mahiyason (eskolar) sa bata (kap. 55). Tungod alang kaniya kadtong mga eskolar nga gasubay sa agi sa Tao susama ang pagkahibalo sa mga bata. Aduna silay pagka-inosente. Apan ang pasabot niining pagka-inosente mao ang wala pagkahibalo sa mga dautan.

            Kon wala kitay ingon-ani nga kinaiya, aduna kitay pagkahibalo sa kon unsa ang maayo ug dili maayo. Alang kanako, kini nga kinaiya usa ka sayop kon galantaw kita sa Tao. Kon kabalo kita sa mga dautan pasabot niini wala nato ginahatagan og pagsabot ang kadtong mga butang nga magka-atbang apan nagkahiusa. Kon atong ginanganlan kadtong mga dili maayo og dautan usab ato kining ginapahilayo sa mga maayo. Inay nga ihiusa kadtong mga magka-atbang ang problema karon atong ginabuwag kining duha. Dinhi nga bahin, mosulod ang problema sa pagtuon tungod sa makatawhanong panghuna-huna atong ginabuwag ang duha inay nga ihiusa. Mao nang gapahimangno si Lao Tzu nga delikado kining pagtuon tungod, sa kadaghanan nga higayon, gatuon kita sa kon unsa ang butang ug kon unsa dili ang butang. Gatuon kita sa mga kalahian sa mga butang nga magka-atbang. Ug kon nakahibalo kita kon unsa ang kadtong mga dili maayo, ang kanunay nga mahitabo niini kay ato kining talikdan ug atong pilion kadtong maayo. Sa pagkahibalo ug pagpili sa maayo, mahulog kini nga maninguha kita sa tanang butang nga maayo. Tungod niini, ato gayung buhaton ang tanan alang makuha kini. Bisan pa’g dili kini maayo, buhaton gihapon nato ni tungod atong ginatan-aw ang kaayuhan niini bahala na’g magkaunsa-unsa pa diha ang laing tawo, ang importante makuha nato kadtong mga butanga. Kon ingon-ani man lamang, sukwahi kini sa kayano sa eskolar. Tungod sa pagpaninguha, gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan nato. Tungod gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan, gabuhat kita’g mga butang usab nga wala nakasubay sa atong kagualingong Te. Ug sa pagbuhat sa mga dili kinahanglan wala na kita gasubay sa agi sa Tao ug pwede usab nga maghatag kini ang dili maayong epekto kanato.

            Usab, ang tawo nga sige’ge paninguha ug mga dili kinahanglan nga butang, buot usab nila makuha ang tanan aron tan-awon sila sa kadaghanan isip usa ka tawo nga labaw sa tanan. Apan, dili kana ang kinaiya sa eskolar nga gasubay sa Tao tungod ang pamaagi sa eskolar nga gadumala mao ang pagkamainubsanon (kap. 66). Kon ang tawo mainubsanon dili na siya maninguha og mga butang, mga daghang butang nga dili niya kinahanglan, mga butang nga dili bahin sa iyang Te. Ang tawo nga matinguhaon kay walay kalinaw ang kinabuhi tungod gapaninguha siya og mga butang, daghan gayud siya’g kakumpetensya niadtong mga butang nga iyang ginapaninguha. Kon adunay kayano ang tawo, dili na siya maninguha ug laing butang. Kon dili na siya maninguha pa pud ug mga butang nga dili niya kinahanglan. Kon magsige pa siya’g paninguha inay nga tahuron siya sa katawhan, kalabanon pa hinuon siya tungod nakigkompetensya man siya sa ila.

            Ang pagkamainubsanon nga ginapasabot nganhi ni Lao Tzu mao ang pagpaubos sa kaugalingong susama sa dagat. Ang dagat anaa sa pinakaubos, mao nang ang dagan sa tubig sa sapa, busay, ugbp. padulong sa dagat. Ang tawo nga anaa sa ubos, adunay kayano, dili mapaninguhaon, dili makigkompetensya sa lain, tahuron sa laing tawo tungod sa iyang pagkamainubsanon. Garboso ang tawo nga sige’g paninguha tungod buot niyang maiplastar ang kaugalingon nga labaw sa tanang tawo.

            Busa, ang pilosopiya gayud nganhi mao ang kanunay nga pakigduyog sa natural nga lihok sa Tao aron puy-an ang kinabuhi. Kon nakasubay kita sa Tao, aduna na kitay pagsalig sa Tao gayud tungod nakahibalo naman ta nga ang lihok sa Tao ang maoy pinaka-angay nga lihok sa kinabuhi. Ug aron atong masubayan ang lihok sa Tao, kinahanglan usab nga ang atong mga lihok nahisubay sa atong kanya-kanyang Te. Kon lapas o kuwang ang atong mga buhat sa atong kaugalingon Te, kita gayud kita nakig-angay sa Tao. Apan, pahimangno kanato ni Lao Tzu nga kanunay kitang magmatngon sa pamaagi sa Tao tungod anaa gayud sa Tao ang angay nga bulahaton sa usa ka tawo nga iyang makita sa iyang kaugalingong Te. Tungod aduna na kitay pagmatngon sa Tao, isip mga tawo nga buot mosubay sa pamaagi sa Niini kontento na kita sa kon unsay mando sa Tao kanato. Mao nang, igo na ang Tao sa atong pagpuyo sa atong kinabuhi.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 51-63