IKADUHANG BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihatag ang mga pagpakaingon sa solusyon sa pilosopikanhong problem mao ang pagsubay sa natural nga pamaagi sa Tao aron maoy giya sa maayong pagpuyo sa kinabuhi. Apan, kining pamaagi sa Tao nanginahanglan sa pagsabot sa kon unsa ang Tao ug ang mga kinaiya niini.

            Alang kang Lao Tzu, dili gayud niya masulti kon unsa kining Tao nga iyang ginasaysay. Apan, ang iyang masulti bahin niini, sa kinatibuk-an, nga ang Tao gayud mismo ang “Unsa” nga dili madalidali og sulti kon unsa kini, ang porma, ang pagkahulma niini, ugbp. Busa, kon atong gamiton ang makatawhanong panghuna-huna dili gayud nato makab-ot kining Tao. Mismo kining pagtawag ni Lao Tzu sa Tao kay iyang lamang kining gigamit aron adunay pang-tawag niining “Unsa” nga dili niya masulti kon unsa gayud kini. Daghang mga tigpanghuna-huna ang nagtesting og hatag og tubag kon unsi kining Tao. Kini nagapamatuod nga dili pwede mahatagan og kongkreto nga depinisyon kining Tao tungod sa kadaghan gayud sa mga hawud ang adunay kaugalingong interpretasyon niini.

            Ang rason ni Lao Tzu kon ngano dili niya kini manganlan kay ang Tao labaw sa tanang anaa nganhi sa kalibutan. Mamahimo lamang kining Tao nga susama sa mga butang nga pwede natong manganlan kon aduna kitay saktong ngalan niini. Kon manganlan man kini, mahimong sayop kadtong iyang gisaysay sa unang kapitulo sa Tao Te Ching nga, dili kini masangyaw, manganlan, maistoryahan, maibalita ug malitok tungod ang Tao gayud dili pwede ikahon ang pagsabot niini sa usa ka ngalan. Pananglitan, kon mongalan kog gitara, laptop, lamisa, bangko, yuta, nanganlan ko kini tungod nasayod gayud ko kon unsa kini, ang paggamit niini, ang kinaiya niini. Samtang sa Tao dili ko kini mabuhat tungod sa kadako sa niini.

            Sa kadako niini nga mismo ang atong panghuna-huna dili makab-ot ud dili kita makaingon kon unsa kini, gapasabot lamang kini nga labaw gayud kini kanato. Mas labaw kining Tao sa tanang butang nga atong manganlan. Mao nang wala gayuy tinuod nga ngalan ug porma kini.

            Gisulti usab ni Lao Tzu nga dili lamang labaw ang Tao. Ang Tao ang maoy nag-unang nag-anaa mas nauna pa sa langit ug yuta (kap. 25), ug tungod aning unang pag-anaa sa Tao pasabot usab niini nga gikan kita sa iya (kap. 42) dili lamang kita lakip usab ang tanan nga ga-anaa sa kalibutan. Isip nga mga nag-gikan sa Tao, sakop usab kita sa pagka-Tao sa Tao. Ang kinaiyahan, ang katawhan, ang kalibutan, kitang tanan bahin ta sa kinatibuk-an sa Tao (Timbreza, 1999). Mao nang nasulti sa kadaghanan nga kining Tao mao ang dalan sa katawhan, dalan sa kinaiyahan, dalan sa kalibutan, dalan sa kaayuhan, ugbp. Busa, ang kinatibuk-an nga lihok gayud sa Tao mao ang natural nga pamaagi sa kinatibukan sa kinaiyahan, kalibutan, katawhan, ugbp.

            Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang, ug kini ang yin-yang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao sa ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalhi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang mang kining mga butang apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an. Ang problema niini ang panlantaw sa makatawhanong panghuna-huna. Tungod sa atong pagkahibalo niining magka-atbang mas atong ginahatagan og labi kadtong nahibaw-an nato nga maayo sa atong panlantaw ug ginalimud kadtong mga dili maayo kanato. Sa Tao, sayop kini nga pagsabot sa tanang butang tungod ang tanang butang  hilabina kadtong magka-atbang nagahatag og kahiusahan, panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Aron masabtan sa katawhan kining lihok sa Tao kinahanglan nga anaa sa katawhan ang hiyas nga giingon ni Lao Tzu ug kini ang Te. Ang Tao ang gigikanan sa tanan. Ga-anaa ang tanan tungod sa Tao, kini ang hinungdan sa pagka-anaa sa tanang anaa. Ang Tao ang hinungdan sa pagka-unsa sa tanang anaa. Tungod niini, ang mata’g anaa adunay hiyas nga gikan sa Tao, ang Te. Ang Te mismo ang kinaiya sa usa ka anaa(Timbreza, 1999). Kon usa ko ka iro ang akoang Te mao ang pagka-iro nako. Kon unsa ang akong natura o kinaiya o ang pagka-ako nako mao gayud kadtong Te. Aron mapuslan ug mabuhat kini sa lihok ang Te, kinahanglan ang ang lihok nato nakasubay usab sa Tao. Kon aduna kitay mga buluhaton, kinahanglan nga kining buluhaton nakasubay sa pamaagi sa Tao. Kon mobuhat kita’g mga butang nga lapas o kulang aron masubay ang saktong pamaagi sa Tao, dili nato makab-ot ka kapuslanan ug lihok sa atong Te. Kon pugson natong buhaton ang usa ka butang nga dili sakop sa atong Te kita lamang gayud ang maglisod ug magmahay niini.  Mao nang ang paglihok nga nakadepende sa kaugalingong Te, mao ang prinsipyo sa pagsubay sa pamaagi sa Tao.

            Busa, ang pilosopiya nganhi motabang kanato sa paghibalo sa lihok sa Tao pinaagi sa lihok sa kinaiyahan tungod ang kinaiyahan gikan sa Tao. Kon atong masabtan kining Tao atong makita ang kahiusahan sa tanang butang ug usab ang pagsubay sa mata’g anaa sa Tao pinaagi sa kaugalingong Te. Sa ingon ani nga pamaagi, mabuhat nato nga atong mapuy-an ang atong kinabuhi sa maayong pamaagi nga nakasubay sa atong kaugalingong Te. Wala nay mas lain pang maayong pamaagi sa pagpuyo, kon dili ang mosubay sa Tao nga maoy labaw nga gigikanan sa kinatibuk-an.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 23-32.