IKA-UPAT NGA BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gipakita ang mga lakang sa pagpalambo sa eskolar mao ang pagsubay sa kaugalingong Te sa natural nga lihok sa Tao. Tungod sa kining Te mao lamang ang nag-inusarang basehan sa mga anaa aron mahisubay sila sa natural nga lihok sa Tao. Ang Tao gayud ang maoy nagapadagan sa tuyok sa kalibutan, kinaiya, o sa kinatibuk-an. Busa, kon molihok kita nga anaa sa subay sa atong Te, atong ginapuy-an og tarong ang atong kinabuhi. Kon dili nato buhaton ang mga butang nga naangay sa atong Te, adunay mga dili maayong butang nga mahitabo kanato. Walay lihok ug dili pagtuon ang pamaagi aron mabuhat nato ang mga butang nga kinahanglan aron masubay ang atong Te sa lihok sa Tao.

            Ang Tao matud pa kang Lao Tzu dili mahatagan og ngalan tungod sa pagkalabaw niini sa nga’tanan (kap. 25). Tungod sa pagkadako niini, dili makab-ot sa makatawhanong panghuna-huna ang natura niini. Bisan pa gani kaning ngalan nga Tao, dili ang maoy saktong ngalan niini. Gigamit lamang kini aron adunay konotasyon niini. Dili lamang kini labaw kanato, apan ang tanang gaanaa gikan nganhi sa ginatawag nga Tao (kap. 42). Mananap man, tawo, o bisan unsang butang anaa sa kinaiyahan gikan gayud kini sa Tao. Mao nang aron atong masakyan ang lihok sa Tao kinahanglan atong mahibaw-an nga dili lamang kita tig tan-aw sa lihok sa Tao apan atong sabton nga lakip kita sa kon unsa ang lihok sa Tao tungod nag-gikan kita Niini. Kining lihok sa Tao, mao kini ang natural nga lihok sa kinaiyahan o sa kalibutan. Pinaagi niini, nagahatag og panag-uyon ang Tao sa kinatibuk-an. Ang lihok sa Tao makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Busa, kinahanglan sa matag anaa nga subayon kining natural nga lihok sa kinaiyahan.

            Bag-o nato susihon ang relasyon sa tawo ug sa Tao ato sa unang sabton ang usa sa mga kinaiya sa Tao bahin niining prinsipyo sa yin-yang. Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalahi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang man kining mga butanga apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Human niining yin-yang, atong susihon ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Matud pa sa akong giingon kaganina, ang tawo naggikan sa Tao. Tungod sa Tao, ang tanang anaa nagka-anaa. Kon unsa ang naga-ingon sa atong pagka-anaa gikan kini sa Tao. Tungod niini, adunay hiyas nga gihatag ang Tao kanatong tanan. Mao kini ang sukdanan sa atong pagka-anaa ug usab ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Kini ang ginatawag nga Te (Timbreza, 1999). Kining Te mao ang reyalisasyon sa Tao sa matag anaa nga nag-gikan Kaniya o Niini. Kini usab ang ugat nga kinaiya sa tanang anaa. Busa, kon atong ginabuhat ang atong Te ato usab ginasubay ang pamaagi sa Tao. Kon usa kita ka tawo, ug nagpakatawo kita, atong ginabuhat kon unsa ang angay sa atong Te. Dili laman kini, apan ato usab ginasubay ang lihok sa Tao.

            Sa akong pagpamalandong, aron mabuhat sa tawo ang iyang kaugalingon Te kinahanglan niya nga mahibaw-an ang Tao pinaagi sa dili pagtuon ug pagsubay sa Tao nga walay lihok.

            Kining dili pagtuon dili pasabot niini nga magtinapol ang mga tawo nga dili na mokat-on sa mga butang. Apan, iyang ginahatagan og pahimangno ang katawhan ang pagkadelikado niining kahibalo (kap. 12). Tungod kasagaran, ang pamaagi sa pagtuon mao ang pagkahibalo sa kon unsa ang usa ka butang ug unsa dili ang usa ka butang. Pinaagi niini, ginahatagan nato ang atong kaugalingon og higayon nga molayo sa pamaagi sa Tao. Kon anaa kita niining pagtuon sa mga butang nga tama ug sayop, ato usab ginatun-an ang atong kaugalingon kon unsaon ang pagsupak sa kinaiya sa Tao. Pinaagi niining prinsipyo sa yin-yang nga ang tanang butang nagahatag og panag-uyon o kahiusahan sa dagan sa kinaiyahan o sa Tao. Kon sa makatawhanong pagtuon, atong mahilayo kon unsa ang mga butang nga magkaatbang. Inay nga sabton kini nga nagkahiusa, ato pa hinuon ginalayo o ginatanggal ang prinsipyo niini nga nagkahiusa.

            Kining pagtuon nga nga buot natong buhaton mga tawo mao ang pagkahibalo sa usa ka butang nga dili kinahanglan hatagan og konotasyon nga aduna kini kaatbang o gasumpaki sa usa’g usa (kap. 28). Matud pa ni Lao Tzu nga kon atong mahibaw-an ang kakusog sa laki kinahanglan nga magpabilin ang kahumok sa bayi. Tungod kining duha nagahatag gayud og panag-uyon. Kon kabalo kita bahin sa kinabuhi kinahanglan nga ato usab ipabilin ang atong nahibaw-an bahin sa kamatayon. Alang kang Lao Tzu kining duha, nagahatag og panag-uyon o harmoniya sa lihok sa Tao. Busa, kining usa sa pamaagi sa pagbuhat sa kaugalingong Te mao ang paghibalo sa Tao pinaagi sa dili pagtuon. Pagtuon sa pamaagi nga atong ginasupak ang pirinsipyo sa yin-yang nga bahin sa lihok sa Tao. Mao nang, dili gayud literal nga atong sabton kini, tungod ang buot isulti kanato ni Lao Tzu nga atong masabtan kining natural nga lihok sa duha ka butang nga magka-atbang.

            Kon moabot sa punto nga dili kini mapugngan, maglisod kini nga mosubay sa pamaagi sa Tao. Maglisod usab kita sa pagsabot ug pag-ila sa atong kaugalingon Te. Kon maglisod kita, dili na usab nato masundan ang lihok sa Tao mao ang, dili paglihok o walay lihok o wu-wei. Ang problema niining pagkahibalo sa mga butang nga magkaatbang ug paglahi nila sa usa’g usa, maghatag kini kanato og oportunidad nga maninguha sa mga butang nga maayo lamang. Tungod sa sobra nga atong pagpaninguha, nga resulta sa paghatag og dakong kalahian sa duh aka magka-atbang, nga buhat kita’g mga buluhaton nga usahay hilayo o dili na sakop sa atong kaugalingon Te. 

            Ang esensya niining dili paglihok mao ang dili pagpasobra sa pagbuhat sa mga butang (kap. 10). Ang mga butang nga kinahanglan sa atong kaugalningong Te kinahanglan nga kadto lamang ang buhaton.  Kon lapas na kini, maghatag kini ug dili maayo kanato. Mao nang adunay mga higayon nga kon mobuhat kita’g butang nga sobra na sa atong kaugalingong kusog, kapuyan o makasinati og kasakit sa atong kalawasan.

            Usa sa mga rason kon ngano ginapasobraan nato ang pagbuhat sa mga butang tungod wala kitay pagkakontento sa kon unsa lamang ang atong buhaton. Ang sayop nato, aduna kitay pagkahibalo nga malabwan kining mga kinihanglang buhaton tungod aduna na kitay pagkahibalo sa kon unsa ang mga nindot. Tungod niining pagkahibalo sa kon unsa ang nindot atong ginakalimtan ang dili-nindot. Buot pa natong labwan kadtong nabuhat na natong mga butang nga kinahanglan lamang. Wala nato ginahatagan og pagtagad tungod nagtoo kita nga ang nindot ug dili nindot wala gahatag og kahiusahan sa usa’g usa. Mao nang kining pagsupak sa pagsubay sa Tao, nga walay lihok, nahimong resulta sa dili paghibalo Niini, nga dili pagtuon.

            Ako usab napamalandungan nga ang atong buhaton lamang kay kadtong mga butang nga angay lamang sa atong kaugalingong Te. Tungod kini lamang ang mga butang nga kinahanglan sa Tao kanato. Tungod ang mga butang nga dili sakop sa atong Te apan buot natong buhaton, buhaton sa laing anaa nga gihatagan sa Tao og ilahang kaugalingong Te. Pinaagi niini, atong ginapasagdan ang natural nga lihok sa kinaiyahan. Wala kita gasupak sa natural nga lihok kinaiyahan. Kon ang atong lihok mao lamang kadtong mga kinahanglan sa atong kaugalingong Te, wala kita gabuhat og mga dili kinahanglang lihok nga pwede makasupak sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Kon gasupak kita sa kinaiyahan, gasupak usab kita sa lihok sa Tao.

            Busa, kining Pilosopiya nganhi nanginahanglan sa atong pagsubay sa kaugalingong Te sa lihok sa Tao nga makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Alang kanato, nanginahanglan gayud nga kanunay kita galantaw sa Tao nga maoy tig-giya sa atong lihok sa kalibutan, kinaaiyahan, ug mismo sa kinabuhi sa katawhan. Sa makausab, ato lamang mabuhat ang pamaagi sa Tao kon ang atong mga buhat ug buluhaton, sakto o angay lamang sa atong kaugalingong Te nga gihataga sa Tao kanato ug apil usab ang dili pagtuon sa pamaagi nga ginahatagan og dakong kalahian ang mga butang nga magkaatbang. Pinaagi niining duha, wala ato ginasupak ang lihok sa Tao. Kon gasubay kita pirme sa Tao, wala na kitay laing kinahanglanon pa tungod ang pagsubay sa Tao gayud mao ang labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc. pp. 23-32.