ANG KALANGKUBAN NGA PAPEL KANG CONFUCIUS UG LAO TZU

PASIUNA

            Kagubot, panagbangi, ugbp. mao kini gayud ang problema nga nasinati kaniadto nila Confucius ug Lao Tzu. Isip mga tawo nga adunay tumong nga makab-ot ang katilingbanong panag-uyon, adunay nagkalahing pamaagi kining duha aron mawagtang kining panagbangi sa ilang katilingban. Alang kang Confucius, buot niyang mawagtang kining panagbangi pinaagi sa pagkamakatawhanon, kon asa iya ginahagatag ug bili ang katawhan. Samtang kang Lao Tzu ang iyang pamaagi mao ang pagsubay lamang gayud sa natural nga lihok sa Tao nga makita niya sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Alang nila, kinahanglan nga adunay mga tawo ang molingkod sa katungdanan sa pagdumala, ang chun tzu u gang eskolar nga hari. Alang nila, kining mga tawhana mao ang mga nakakab-ot sa pamaagi nga ilang giingon aron makab-ot ang panag-uyon sa katilingban. Ug tungod dili pwede nga ang kaayuhan matagamtam lamang sa usa ka tawo, buot nila nga ipatagamtam kini sa tanang tawo.

                       

Confucius

           

            Ang pilosopiya nga gipakita ni Confucius mao ang pilosopiya nga adunay kauban nga lihok ug panghuna-huna sa kaayuhan.

            Atong nakita ang dagan sa kalamboan. Nagsugod kini sa tawag sa kaamgohan, pag-ila sa kaugalingon, pagpakatawo pinaagi sa pagpuyo og moral nga kinabuhi, pagporma sa tawo, ug ang paghulma sa chun tzu isip tubag sa pilosopikanhong problema. Atong namatikdan nga buot ni Confucius ang pagkamahiyason sa katawhan isip tubag sa problema nga anaa sa ilang katilingban, ang panagbangi. Kining mga hiyas mao ang pagkamakatawhanon(jen), pagkamatarong(yi), pagkamaangayon(li) ug kaalam(chih) ug kining upat konektado sa usa’g usa. Apan, dili kini makita sa usa ka tawo sa iyang kaugalingon kon dili siya magmatngon sa iyang kaugalingong mismo. Busa, dako ang panginahanglan kon ang tawo nga mobalik sa iyang kaugalingon.

            Kining pagbalik sa kaugalingon gayud ang nag-unang lihok sa Pilosopiya. Tungod kining lihoka ang maoy modala sa tawo nga moila usab sa katawhan. Pinaagi niining iyang pag-ila sa katawhan maghatag kini’g pagkamatngon sa kinatibuk-an. Dili lamang kaamgohan ang madawat sa tawo, lakip usab ang iyang pag-ila sa kaugalingon ug pagdiskubre sa iyang kinaiya sa pagkamaayo. Apan, kining pagkamaayo sa tawo makita pinaagi sa iyang binuhatan sa katawhan tungod maaninag ang kinaiya sa tawo sa iyang pagpuyo kauban ang lain. Pagkahuman niini, madasig ang tawo nga pangitaon ang mga hiyas nga iyang kinahanglan aron sa mahibaw-an kon unsaon ang pakigpuyo sa laing tawo. Apan sa tabang sa iyang pamilya, iya kining mapalambo kining iyang mga hiyas nga gikinahanglan. Sa pamilya, matukod ang kining mga hiyas tungod sa iyang unang pagpuyo sa kalibutan sila ang kauban sa tawo.

            Adunay gihatag nga katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao si Confucius. Kini mismo ang iyang nasulting basehan sa pamaagi sa pagkamaayo sa tawo. Tungod kinaiya sa tawo ang pagkamaayo, kinahanglan niya ang mobuhat og mga moral nga mga butang. Ang moral ang maoy pagbuhat kon unsay maayo. Busa, bahin sa kinaiya sa tawo ang pagbuhat og moral, ug kining pagbuhat sa katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao ang maoy giya sa katawhan. Apan, and kining pamaagi sa Tao kay ang pagkamaunongon ug mainampingon. Busa, ang pagkamaayo sa tawo ginagiya sa pagkamaunongon ug mainampingon sa Tao. Apan, kining iyang kaayuhan kinahanglan usab niya masabtan. Kinahanglan niya ning masabtan tungod kinahanglan niya ang tinuod nga importansya o esensya sa iyang pagkamaayo. Usab, kinahanglan sa tawo nga aduna siyay kahibalo sa mga butang tungod kinahanglan mahitabo ang mga angay nga iyang buhaton sa pagpuyo ug mga mga dili angay nga dili buhaton sa kinabuhi. Adunay mga higayon nga ang ignoransya sa tawoa ng maoy makadala kaniya sa pagbuhat og dili maayo. Tungod natura niya ang kaayuhan, usab ang iyang mga lihok nakadepende sa kaayuhab ug kon makabuhat siya’g dili maayo tungod wala siya kabalo nga kadtong gibuhat niya dili gayud angay buhaton.

            Sa tabang sa iyang pamilya ug sa iyang kaayuhan (lakip ang mga hiyas nga iyang kinahanglan), mabuhat niya ang kaayuhan nga mga butang alang sa katilingban ug tungod anaa na niadtong tawhana ang mga hiyas nga iyang ginapanginahanglan kwalipikado na siya gayud nga mahimong chun tzu. Ug sa iyang pagka-chun tzu­, dili siya mogamit og pwersa sa pagdumala tungod magdala lamang kini og kagubot sa katilingban. Mas gamiton hinoon niya ang iyang pagkamahiyason tungod kon mahiyason ang usa ka tawo, pilion nila nga magbag-o tungod ilang masinati ang kaulaw pinaagi sa ilang lider.

            Busa, ang Pilosopiya nga gipakita ni Confucius mao ang pagpuyo sa kinaiya sa pagkamaayo sa tawo. Buot pasabot, ang Pilosopiya nga gipakita ni Confucius kay usa ka lihok nga nagkahiusa ang kaayuhan sa atong panghuna-huna ug sa atong lihok. Busa, ang chun tzu nga gipasabot ni Confucius mao ang sukdanan sa usa ka tawo nga gapuyo sa pilosopiya nga gipakita ni Confucius. Busa, kining chun tzu usa ka hagit kanato nga atong abton alang sa ikaayo sa atong katilingban. Dili pasabot nga kita tanan mahimong modumala sa katilingban apan atong pagdumalaan ang atong kaugalingon tungod kita lang gayud ang makapagdumala sa atong kaugalingon. Kon magpaka-chun tzu kitang tanan sa atong kaugalingon adunay kahiusahan nga mahitabo tungod sa usa na lamang gayud ang atong basehan sa pagpuyo, ang katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao.

           

Pagtan-aw sa Pilosopkanhong Problema

            Ang pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa paagi nga iyang gitan-aw ang pilosopikal nga problema kay tawag sa kaamgohan. Pinaagi niining tawaga, molihok ang usa ka tawo aron mamahimong siyang magmatngon ug makahibalo sa dagan sa katilingban o sa palibot. Sa panahon ni Confucius, ang kinaiya sa mga katawhan nga wala nagmatangon ang maoy nahimong rason kon ngano nawala ang pangkatilingbanong panag-uyon ug wala nagka-uyon ang mga paggamit sa mga ngalan. Ug kining duha ang maoy pilosopikanhong problema nga buot ipakita kanato ni Confucius.

            Sa wala pagamgo sa mga katawhan nawala ang katilingbanong panag-uyon. Ubos niining problemaha adunay duha ka Analekto nga gisaysay si Confucius, 3:24 ug 18:6. Sa pagkawala sa chun tzu (halangdon nga tawo) sa iyang katungdanan nga modumala, usa kini ka natural nga kaguliyang. Kon bana-banaon, mawad-an lamang og katungdanan ang chun tzu kon aduna siyay mali nga gibuhat o kon dili siya angayan sa pwesto. Apan tungod sa iyang pagkahalangdon, dili gayud pwede mahitabo nga adunay maling binuhatan ang chun tzu aron mawala siya sa iyang katungdanan. Busa, anaa sa mga nagpili og tawo nga modumala ang problema o anaa sa mga katawhan. Matud pa sa pagsabot niining Analektuha nga akong nabasa, dili kinahanglan basulon ang kadautan sa katawhan ang rason kon ngano wala ang angay nga modumala sa katungdanan, apan ang sayop sa mga taw okay pagmata. Pagmata sa pamaagi nga aduna silay kaamguhan sa saktong pagpili og tawo nga maoy modumala kanila. Aduna usab epekto kining wala nila pagamgo sa pagpili og lider ug kini ang pagkawala sa ilang paglaum sa kabag-uhan sa ilang katilingban. Tungod sa ilang problema kaniadto nga kagubot hilbina sa ilang lideres kon asa walay tarong nga pagdumala. Apan kon atong lantawon og tarong kon magmatngon lang ang tawo anaa gayuy kabag-uhan nga mahitabo. Ang problema wala gayud sila nagmatngon kaniadto, kon asa nagtoo sila nga kadtong problema nila dili na masulbad. Wala lang gayuy katungdanan niadtong higayuna ang chun tzu modumala tungod mali nga tawo ang ginapili ang modumala. Kay kon ang chun tzu ang nakalingkod sa katungdanan, iyang buhaton nga makigduyog sa katawhan ug saad usab niya nga kon anaa lamang ang chun tzu sa katungdanan wala na gayuy kabag-uhan nga mahitabo.

            Usab, sa wala pagamgo sa mga katawhan wala nagka-uyon ang mga paggamit sa ngalan ug ato kining mabasa sa sulat ni Confucius sa Analekto 6:23, 12:11 ug 13:3. Sa 6:23 gipakita ni Confucius ang pagkakomplikado sa paggamit sa mga ngalan. Mao nang, nangutana siya, “Kon ang kantos nga sudlanan walay pamag, matawag pa ba kini’g  kantos nga sudlanan?” Buot niyang ipasabot niani nga kon mogamit kita sa mga ngalan kinahanglan nga aduna kitay kahiblo nga sakto kining ngalana sa kinaiya niadting butanga. Pananglitan, kon moingon ko’g tubig, kinahanglan nga tubig kini gayud ug wala nay lain pa sama sa softdrinks, juice, ugbp. Mao na nga dako ang iyang pagsupak sa mga mangingilog og pwesto nga bisan dili alang kanila ang pwesto buhaton nila ang tanan gayud alang makalingkod sa katungdanan. Susama na lamang sa kahimtang ni Confucius sa 12:11 kon asa iyang naatubang ang mangangkunay nga pangulo. Usa sa mga problema nga dal-on sa mga mangangkunay kay ang inhustisya. Tungod kay dili siya angay sa katungdanan ug usab sama kaniya ang buot modumala, buhaton niya ang tanan nga magpabilin kadtong tawhana sa pagdumala, bisan pa’g dili angay kaniya posisyon. kini gayud ang rason kon wala sa posisyon ang chun tzu tungod ang mangangkunay og posisyon wala kabalo sa kon unsa gayud ang tinuod nga natura o kinaiya sa usa ka chun tzu. Kon ang tanang tawo nagmatngon, wala na kining maling paghuna-huna sa pagpangilog. Ilang ibutang sa ilang huna-huna nga kon dili sila chun tzu dili sila angay modumala kay masayod na sila nga pwede wala kanila ang kinaiya sa usa ka chun tzu.

            Tinuod gayud, nga tungod sa wala pagamgo sa mga katawhan nawala ang pangkatilingbanong panag-uyon ug wala nagka-uyon ang mga paggamit sa mga ngalan. Busa, ang pilosopiya nganhi ang maoy tawag sa kaamgohan. Kay buot ipakita sa katawhan nga adunay problema o depekto sa ilang katilingban ug dili kinahanglan mawad-an og paglaum tungod anaa ang chun tzu nga maoy modumala og tarong. Apan, kining kaamgohan dili lamang sa pamaagi nga atong pilion ang chun tzu nga modumala, usab lakip niini ang kaamgohan kon anaa ba kanato ang kinaiya sa usa ka chun tzu aron angay usab kita nga modumala. Kon kabalo kita nga wala, kinahanglan nga atoa kining dawaton tungod kay kon atong pugson mahulog kini sa kagubot. Kon magmatngon kita, atong makita ang pamaagi sa pagsulbad sa problema sa katilingban. Sa maka-usab, kinahanglan ang kaamgohan alang mahibaw-an ang butang nga angay buhaton ug dili buhaton.

           

Pag-ila sa kaugalingon

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa pamaagi nga iyang gihatag ang mga pagpakaingon sa solusyon sa pilosopikal nga problem kay ang pag-ila sa kaugalingon. Pinaagi niining pag-ila sa kaugalingon makuha sa tawo nga makita ang iyang natura sa pagkamaayo. Usab, iyang makita kon unsa ang kalidad sa iyang kahibalo aron iyang mabuhatan og pamaagi nga molambo kini kon adunay kakulangan. Sa ingon-ani nga paagi mahulma ang tawo nga mahimong chun tzu.

            Sa pag-ila sa kaugalingon iyang makita ang iyang kinaiya sa pagkamaayo. Matud pa ni Confucius, ang tawo adunay natura nga kaayuhan ug matinarungon. Tarong ang iyang buhat. Apan, kining pagkamaayo sa tawo makita kon unsa ang iyang pamaagi sa pagtrato sa lain. Ang tawo dili gusto nga makita ang laing tawo sama niya nga maglisod tungod sa iyang kaayuhan. Usab, kining kaayuhan sa tawo adunay giya ug kini ang katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao ug kining pamaagi usa ka obligasyon nga kinahanglan buhaton sa usa ka tawo. Tungod kay ang tawo maayo ug ang moral kay ang pagbuhat og maayo, busa, obligado ang tawo nga mobuhat niinig katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao. Apan, unsa man kining pamaagi sa Tao? Kini ang pagkamaunongon ug mainampingon. Ang tawo kinahanglan nga magpakamaunongon ug mainampingon sa laing tawo, aron makita kining pamaagi nga anaa gayud kaniya, kay sama pa sa akong giingon kaganina, makita lamang ang pagkamaayo sa tawo kon iya kining buhaton ang pagkamaayo sa laing tawo. Mao nang, dakong kamalian ang pagsupak sa tawo sa pamaagi sa Tao tungod iyang ginasupak mismo ang iyang natura isip usa ka tawo.

            Usab, sa pag-ila sa kaugalingon masusi sa tawo ang sukdanan sa iyang kahibalo. Alang kang Confucius dili tanang tawo pareha og libel sa kahibalo. Apan, dili pasabot nga dili kini pwede palambuon. Mao nang, kinahanglan kaayo ang edukasyon kay pinaagi niini matabangan ang tawo sa pagpalambo sa iyang kaugalingon. Mas molapad pa ang sakop sa iyang pagkahibalo sa mga butang-butang. Pinaagi sa edukasyon, adunay kalamboan nga mahitabo sa katilingban tungod sa makahatag ang kalamboan sa usa ka tawo alang sa kalamboan sa kadaghanan. Kay kon milambo na ang tawo sa pagkahibalo, isip adunay maayo nga kinaiya, tabangan usab sa tawo ang laing tawo aron molambo usab. Sa akong gihisgot nga katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao, kinahanglan usab ang pagkahibalo sa tawo aron iyang masabtan pagmaayo kon unsa ang pamaagi nga iyang ginabuhat. Iyang magamit ang iyang salabotan sa pagtimbang sa mga butang. Pareha usab kini sa pagtimbang sa mga kinaraang tinudluan o mga tradisyon. Alang kang Confucius dako tabang gayud ang mga tradisyon tungod usa kini sa mga pamaagi nga madungagan ang atong makat-unan. Bisan tuod nga dako’g abang tradisyon, dili pasabot nga kinahanglan natong dawaton kini. Kinahanglan pud nga ato kining susihon alang matimbang nato kon unsa gayud kadtong mga angay og dili angay nga kinaraan nga tinudluan. Busa, dakong tabang ang pagtuon aron mas molapad ang sakop sa ka kahibalo sa tawo, ug sa tabang sa mga tradisyon mas molalom ang pamaagi sa pagsabot sa tawo.

            Sa maka-usab, kining pagkamaayo ug kalidad sa kahibalo ang maoy makita sa us aka tawo kon iyang ilhon iyang kaugalingon. Kinahanglan gayud kini sa usa ka chun tzu tungod makatabang kaniya sa pagdumala sa katawhan. Ang iyang pagkamaayo maoy mohatag og paglaum sa katawhan nga ang maayo na usab ang mopatigbabaw ug dili ang panagbangi. Ang iyang pagkahibalo ang pamaagi niya aron mabuhat ang mga butang nga angay buhaton alang sa katilingban. Busa, ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa pamaagi nga iyang gihatag ang mga pagpakaingon sa solusyon sa pilosopikal nga problem kay ang pag-ila sa kaugalingon tungod mabuhat lamang nga mahibaw-an sa tawo ang iyang pagkamaayo ug iyang gasa sa kahibalo kon mosulod siya sa iyang kaugalingon og ilalahon ang iyahang pagkatawo.

Magpakatawo pinaagi sa pagpuyo sa moral nga panginabuhi

            Ang Pilosopiya, nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa pamaagi nga iyang gihulagway ang sulundong tawo kay ang magpakatawo sa pamaagi nga magpuyo og moral nga kinabuhi. Ang moral, matud pa sa Merriam Webster nga diksyunaryo, kay ang maoy pagbuhat kon unsay tama isip usa ka tawo. Tungod kay ginapakita dinhi nga ang hulagway sa usa ka tawo adunay mga birtud sa pagkamakatawhanon(jen), pagkamatarong(yi), pagkamaangayon(li) ug kaalam(chih) ug pinaagi niining mga birtuda atong makita nga sakto ang hulagway sa tawo nga gipakita ni Confucius aron magpuyo kita sa kon unsa ang tamang buhaton isip usa ka tawo.

            Kining upat ka birtud nagapasabot sa pagpuyo sa matag tawo sa moral nga pamaagi. Una niini ang pagkamakatawhanon. Kon asa, iyang mahatagan og importansya ug paghigugma ang matag tawo. Pinaagi niini mahilayo sa pagbuhat og dili maayo ang tawo tungod ang iyang paghatag og importansya ug paghigugma sa laing tawo magsugod sa iyang kaugalingon. Kay kon mobalik ug magsugod siya sa iyang kaugalingon iyang makita ang kinaiya sa iyang pagkamaayo. Matud pa ni Confucius, “Kon ang imong huna-huna anaa sa katawha, mamahimo kang gawasnon sa kadautan”

            Sa pagkamakatawhanon mogawas ang pagkamatarong ug kaalam sa tawo. Ang pagkamatarong ang maoy pagbuhat ug mga lihok sa tarong nga pamaagi. Kon ang lihok niya nakabase sa tarong nga pamaagi, nakabase usab ang iyang panghuna-huna kon unsa ang kamatuoran. Tungod ang pagbuhat sa kamatuoran kay ang pagbuhat og mga bulohaton sa tarong nga pamaagi. Ug dili kini mahilayo sa gipakita ni Confucius nga Pilosopiya tungod nagapabuhat kanato og moral nga mga butang. Alang kay Confucius, mas pilion pa niya nga magpuyong pobre apan matarong kaysa makakuha og mga bahandi, gahum, ugbp. sa dili nga tarong nga pamaagi. Ang kaalam maanaa kaniya tungod kon makatawhanon siya dili na siya mamroblema sa pakig-angay sa laing tawo. Mamahimo na lamang siyang malinawon nga magpuyo uban kanila. Tungod kay makatawhanon siya nga adunay lakip nga paghigugma, iya usab buhatan og pamaagi nga molambo alang sa kaayuhan ang katawhan isip iyang mga hinigugma. Ug kining pagpalambo sa katawhan alang sa kaayuhan kay maoy usa sa mga ginabuhat sa usa ka tawo nga maalamon o adunay kaalam.

            Ang pagkamaangayon ang maoy nasulting pinakalabaw sa upat tungod pinaagi niini matukod ang panag-uyon. Tungod kay kini mismo ang maoy giya sa pagkamakatawhanon. Bisan unsa pang pamaagi ang atong buhaton dili kini mahitabo kon walay pagkamaangayon tungod wala nagka-angay ang mga katikaran, ang pamaagi sa paghigugma sa katawhan. Kon wala kini, maglisod ang usa ka tawo nga mahimong matarong ug maalamon. Ingon pa ni Confucius, ang pagkamakatawhanon kay ang pagkamahigugmaon sa lain, ang pagkamatarong nakadepende sa mga butang nga matarong ug maipahayag kini sa pag-ila sa mga matarong nga tawo, ug kining duha ang maoy mopasaka sa balaod sa pagkamaangayon[i].

            Tinuod gayud nga ang Pilosopiya nga gipakita dinhi kay ang magpakatawo sa pamaagi nga magpuyo kita og moral nga kinabuhi. Kay kon moral ang atong pamaagi sa pagpuyo, maangayon ang atong pagpuyo. Kon maangayon, adunay angay nga paghigugma sa katawhan ug sa atong paghigugma sa katawhan mogawas ang kaalam ug pagkamatarong. Apan, kining mga lihoka dili mahitabo kon dili makita sa usa ka tawo ang iyang bili isip usa ka tawo. Tungod kon wala niya nakita ang iyang pagkabili isip usa ka tawo dili niya mabuhat ang maghigugma sa katawhan ug dili usab siya magpuyo sa moral o angay nga pamaagi. Kon ang Pilosopiya nagpakita kanato dili lamang mopuyo sa angay nga pamaagi apan magsugod sa pagpangita sa kaugalingong bili sa tawo sulod sa iyang kaugalingon. Pinaagi niini masulbad ni Confucius ang problema sa panagbangi sa ilang katilingban. 

Pagporma sa tawo

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa pamaagi nga iyang gipakita ang mga lakang sa pagpalambo sa kaugalingon kay ang pagporma sa tawo. Kining pagporma sa tawo modala kaniya sa kalambuan sa iyang kaugalingon. Alang sa kalambuan adunay mga  lakang ang tawo kini ang pagtul-id sa panghuna-huna, pagkasinsero, pagtuon, ug pagsusi sa mga butang. Busa, kining pagporma sa tawo kinahanglan nga aduna gayuy lihok aron adunay epektibo nga pagporma sa tawo.

            Gisaysay ni Confucius nga ang pagpalambo sa kaugalingon nakadepende sa pagpatul-id sa huna-huna. Atong hatagan og gahin ang pagtul-id sa pamaagi sa pagkamahuna-hunaon. Kon anaa kita sa tarong nga panghuna-huna, daghan kita’g mga butang nga atong mamatikdan, sa atong kaugalingon ug sa atong palibot. Susama na lamang sa estudyante nga, anaa sa klase apan ang panghuna-huna tu-a sa gawas sa klase, masulti ba gayud nato nga kadtong tawhana naminaw sa maestro tungod kay anaa siya sulod sa klase? Alangan dili, kay ang iyang panghunahuna ug ang iyang lawas wala nagkahiusa, ang lawas naa sa sulod ang huna-huna anaa sa gawas. Busa mao kini ang ginasulti ni Confucius nga pagkamahuna-hunaon. Kon wala kita sa atong kaugalingong panghuna-huna, mura kita’g mga lawas nga galakaw-lakaw nga walay buot.

            Sa pagkamahunahunaon, atong mamatyagan ang butang sa palibot ug labaw sa tanan kon unsa ang anaa sa sulod sa atong pagkatawo. Og tungod natura nato ang pagkamaayo, makita nato kini kon mahunahunaon kita’g maayo sa atong kaugalingon. Og sa pagkahibalo sa atong pagkamaayo, hinay-hinay nato kini nga masabtan. Sa pagsabot niining kaugalingong kaayuhan, mogawas kanato ang atong pagkasinsero. Apan kining pagkahibalo sa atong kaayuhan kinahanglan usab kini nga anaa sa buhat. Kay ang pagbuhat sa maayo ang maoy pamaagi sa tawo. Kon atong ginabuhat ang pamaagi sa tawo, maghuna-huna kita kon unsaon ang pagkasinsero. Busa ingon ni Confucius, “… Ang tawo nga mosulay sa pagkasinsero kay maoy mopili sa maayo ug mohupot niini.”

            Aduna kitay buhaton aron mahimong kitang tinuod nga sinsero, kini ang dili pagtugot sa paglimbong sa kaugalingon. Sa akong pagpamalandong akong nahuna-hunaan nga aron mahalikay kita sa paglimbong sa kaugalingon kinahanglan nato magtuon aron makahibalo kita kon unsa kadtong maoy anaa gayud kanato ug kinahanglan gayud kanato. Sa matinud-anon nga pagtuon, diri nato makuha kon unsay angay ug dili kanato isip usa ka tawo. Apan, sa pagtuon wala kini pulos kon wala kita gahuna-huna. Kay kon puro lamang kita pagtuon ug walay paghuna-huna, dili nato matimbang kon unsa ang angay ug dili angay. Busa kinahanglan nga sa pagtuon alang sa atong kaugalingon ato kining huna-hunaon kon unsa kamatinabangon kini. 

            Tungod nianing paghuna-huna og tarong, mabuhat nato nga susihon ang atong pagatun-an. Matud pa ni Chu His, “ Sa paghingpit sa kahibalo kay nakadepende sa pagsusi sa mga prinsipyo sa tanang butang nga atong ma-engkwentro. Dili makakat-on ang tawo kon magsige lamang siya og dawat sa mga tinudluan sa laing tawo. Kinahanglan nga iya kining susihon og tarungon gayud aron mahibaw-an ang tinuod nga angay ug dili. Kon ibutang nato sa konteksto sa pagtuon sa atong kaugalingon, kinahanglan kaayo kini tungod dili na nato mahibaw-an kon unsa gayud ang tinuod nga maayo ug dili maayo nga anaa sa atong kaugalingon. Dili nato matimbang ang kamatuoran. Busa, kon atong nahuna-hunaan kini og tarong atong mahibaw-an ang tinuod nga kaayuhan nga anaa sa atong pagkatawo.

            Tinuod gayud, nga ang Pilosopiya ang maoy pagporma sa tawo nga modala sa paglambo sa tawo. Dako’ng importansya ang pagpalambo sa kaugalingon tungod matul-id nato ang atong huna-huna sa pamaagi nga mamahimo kitang mahunahunaon hilabinsa sa kaugalingon. Sa pagkamahuna-hunaon, ato usab mahuna-hunaan nga lakip niini ang pagkahibalo sa atong natura nga maayo. Pinaagi niining pagkahibalo sa kaayuhan makuha nato kining sabton, ug sa pagsabot atong makita ang atong pagkasinsero nga kon asa ang pagkasinsero ang maoy dili pagtugot sa paglimbong sa kaugalingon. Pinaagi niini nanginahanglan kita magtuon alang sa atong kaugalingon, apan kining pagtuon kinahanglan nga pagsusi kon unsa ang angay ug dili angay sa atong kaugalingon. Busa, ang pagsusi sa kaugalingon maoy pamaagi aron maporma nato ang kaayuhan ug panag-uyon sa katilingban.

           

Ang tubag sa Pilosopikanhong problema

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa  pamaagi nga iyang gihubit ang tubag sa pilosopikanhong problema kay ang tubag sa problema sa pagkawala sa panag-uyon ug wala pagka-angay sa paggamit sa ngalan. Kining tubaga ang maoy mahimong giya paghulma sa usa ka chun tzu pinaagi sa paghatag og dakong bili sa iyang pamilya. Pinaagi niini maingon nako nga ang iyang pakigpuyo sa pamilya ang maoy pundasyon sa usa ka chun tzu aron iyang mabuhatan og pamaagi nga modumala sa katilingban o estado kay sa pamilya gayud makuha sa usa ka chun tzu ang mga birtud nga angay niyang makuha o matun-an.

            Dili gayud nato malimud nga ang dinak-an sa usa ka tawo naimpluwensyahan pinaagi sa iyang pagdako kauban ang iyang pamilya. Sa pamilya nato makuha ang pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi tungod bata pa lang ta, sa ilaha nato makita og maobserbaran ang mga unang pamaagi sa kinabuhi. Tungod isip mga ginikanan, ilaha kitang tabangan aron sa atong pagdako mga angay nga butang usab ang ilahang makita kanato. Gawas kon ang ginikanan wala sa tarong nga panghuna-huna, nanghinaot gayud ang atong mga ginikanan nga mamahimo kitang mga tarong nga tawo sa atong pagdako.

            Alang kang Confucius ang usa ka tawo nga buot mahimong usa ka chun tzu kinahanglan maghatag og bili sa iyang pamilya. Kon aduna siyay bili sa iyang pamilya lakip usab niadtong bili kay ang pagtahud sa iyang pamilya hilabina sa iyang ginikanan. Pinaagi niini, iyang masinato ang dakong paghigugma nga gihatag sa iyang pamilya ug isip usa ka hiniguma sa iyang pamilya mabuhat usab sa usa ka tawo nga higugmaon ang iyang kaugalingon. Usab, pinaagi niini hinay-hinay nga matukod niya ang mga birtud o kinaiya sa usa ka chun tzu.

            Pinaagi sa iyang pamilya iyang mapalambo ang pagkamakatawhanon tungod ang gamut niining pagkamakatawhanon kay ang pagkamatinahuron nga anak ug igsoon sa pamilya. Kon iyang makuha ang pagkamakatawhanon, iya usab makuha ang kaalam tungod matud pa ni Confucius nga ang kaalam kay ang pagka-ila sa katawhan[ii]. Busa, kon adunay pagkamakatawhanon ang usa ka tawo, anaa usab kaniya kaalam tungod aduna na pud siya’y pagka-ila sa katawhan. Iyang sugod nga makuha ang pagkamaangayon tungod kay tudluan siya gayud sa iyang ginikanan sa mga tamang pamaagi ug pinaagi niining pagkamaangayon iya usab kining himuon nga basehan sa pagkamatarong.

            Usa sa mga buhing sulat ni Confucius ang magpamatuod sa iyang paghatag og bili sa pamilya ug ang relasyon sa usa ka tawo sa iyang pamilya kay ang Analekto 13:18[iii]. Nakasaad didto nga bisan pa sa mga panahon nga adunay mga dili maayo nga gipangbuhat ang usa sa mga miyembro sa pamilya, kinahanglan nga hataga kini og pagtagad sa pamilya una. Kinahanglan nga sulbaron kini una sa pamilya tungod sa ilang paghatag nila’g bili sa usa’g usa.

            Apan, kining paghatag og bili sa usa ka tawo sa iyang pamilyang dili lamang limitado sa iyang pamilya lamang. Kinahanglan hinuon nga iyang ilabot ang tibuok katilingban sa iyang paghatag og bili tungod mga tawo usab. Ug tungod aduna siya’y kapasidad nga hatagan og bili ang pamilya anaa usab siya’y kapasidad mga hatag og bili sa katilingban ug modumala niini. Tungod ang usa ka tawo nga masaligan sa mga gagmayng butang, masaligan gayud og maayo sa mga dagkong butang. Susama na lamang sa gisaysay ni Confucius sa Analekto 8:6 nga ang usa ka labaw nga tawo masaligon sa usa ka ilo nga bata dili niya kadugo o ka-unsa man lamang[iv]. Apan, tungod sa iyang pagkamahiyason nga tawo dili niya malimod nga lakip sa iyang pagkamakatawhanon kadtong bataa. Dili na lamang niya itrato ang katilingban nga layo kaniya, apan iya kining itrato nga dakong pamilya alang kaniya.

            Gikan sa pamilya ngadto sa katilingban atong makita ang pagkamahiyason sa usa ka tawo. Importante kaayo kining mga birtud sa pagdumala sa usa ka chun tzu tungod kay dili na niya kinahanglan mogamit og pwersa sa katawhan. Kining mga birtud gayud iyang gamiton tungod ang mga tawo na mismo ang maoy motul-id sa ilang kaugalingon[v]. Kon mogamit ang usa ka chun tzu og pwersa mahulog lamang kini sa panagbangi tungod mahimong katag ang pagdumala sa katilingban tungod kay dili kini magdala og kadungganan ug sa kaulawan sa katawhan[vi]. Mao nang, kon magpadayon kining buhaton, mahimo na lamang nga molingkod ang usa ka chun tzu og iyang dasigon ang katawhan pinaagi sa iyang pagkamahiyason. Pinaagi niini mamahimo na lamang siya’g north polar star[vii] nga maoy panig-ingnan sa iyang mga sumusunod.

            Sa pagkatinuod, kaning Pilosopiya dinhi ang maoy tubag sa pilosopikal nga problema. Kining solusyon motabang sa paghulma sa usa ka chun tzu pinaagi sa paghatag og bili sa iyang pamilya kay sa pamilya masinati sa usa ka tawo ang gugma nga maoy ugat sa pagkamakatawhanon ug matun-an ang mga angay nga butang. Kon dili siya mohatag og bili sa iyang pamilya kanhing mga birtud dili gayud makuha sa usa ka tawo. Kon dili kini mahitabo, walay chun tzu nga mahulma og puro panagbangi ang mahitabo. Busa, pinaagi sa pilosopiya mabuhat gayud sa panag-uyon pinaagi sa pagdumala sa chun tzu.

Lao Tzu

            Ang Pilosopiya alang kang Lao Tzu mao ang pagsubay sa kaugalingon sa natural nga lihok sa kinaiyahan, nga maoy pagpadayag sa Pamaagi sa Tao, nga isip labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi. Tungod sa kadako sa Tao nga dili makab-ot sa tawhanong panghuna-huna, ug tungod sa ang lihok sa Tao mao ang natural nga pamaagi sa kinatibuk-an sa kinaiyahan, kalibutan, katawhan, ugbp., ang lihok nga kinahanglang subayon sa tawo mao ang natural nga lihok sa kinaiyahan.

            Aron mahisubay ang lihok sa tawo sa pamaagi sa Tao, kinahanglan molihok ang usa ka tawo nga nakasubay lamang sa kauglingon niining Te, ang hiyas nga gikan sa Tao aron moabot sa kahingpitan ang usa ka tawo o anaa. Kon adunay mga lihok nga lapas sa Te sa usa ka tawo, adunay mga dili maayong masinati kadtong tawhana. Busa, sa pagsubay sa natural nga lihok sa kinaiyahan mabuhat sa tawo nga makanunayong mosubay sa pamaagi sa Tao.  Sa iyang pagpuyo sa kinabuhi nga nakasubay sa pamaagi sa Tao, mahilayo gayud kadtong tawhana  sa mga katalagman nga bitbit niining pagsupak sa pamaagi sa Tao.

            Alang kang Lao Tzu, kadtong mga tawo nga buot makasubay sa lihok sa kinaiyahan, angay gayung tawagon nga eskolar. Sila kadtong mga tawo wala gasupak sa prinsipyo sa Tao. Alang sa mga Intsik, kining mga tawhana mao ang sulundong mga tawo  sa Intsik tungod sa kinaiya nila sa pagkakuyaw. Apan, kining eskolar kinahanglan nga dili lamang motambay sa sulod sa balay og tagamtamon ang maayong pamaagi sa iyang kinabuhi nga nag-inusara. Kinahanglan usab nga kining maayong kasinatian sa pagsubay sa Tao, masinati sa tanan tungod sa pagkahiusang sakop nato sa Tao. Kinahanglan nga modumala ang mga eskolar alang sa tanang anaa.

            Kining lihok sa eskolar nga hari mao ang paglihok nga walay lihok. Walay lihok sa pamaagi nga iyang pasagdan ang kinaiyahan nga molihok sa kaugalingong pamaagi niini. Kon iyang pasagdan ang kinaiyahan nga molihok sa kaugalingon pamaagi niini, mabuhat niya gayud kadtong mga ginagmay apan mga kinahanglang buluhaton. Usab, kining paglihok nga walay lihok nagapasabot sa iyang pamaagi sa pagdumala nga dili paglihok og mga butang nga madamay ang laing tawo. Kon  molihok lamang ang eskolar nga hari sa pamaagi nga iyang sakyan ang lihok sa Tao dili na siya mobuhat og laing lihok nga dili sakop sa lihok sa Tao tungod ang mobuhat na lamang niini mao ang kinaiyahan.

            Mao nang alang kang Lao Tzu dakong importansya sa tanang naa ang presensya sa Tao. Tungod ang Tao mao ang gapalihok sa kahiusahang dagan sa kalibuta, kinaiyahan. Aron mapuy-an ang angay nga pamaagi sa kinabuhi, kinahanglan nga subayon ang Tao, ang labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi. Mao nang ang pilosopikanhong problema,panagbangi, mopatigbabaw kon wala kita nakasubay sa pamaagi sa Tao. Kon nakasubay kita sa Tao adunay mga hiyas kita nga maporma sa atong kaugalingon sama sa kayano, pagkamainubsanon, ugbp. Kining mga hiyas mas motabang sa usa ka tawo nga mahimong makanunayong masubayon sa pamaagi sa Tao. Kon adunay kayano ug pagkamainubsanon, kontento na kita sa kon unsa ang anaa sa atoan ug dili na kita maninguha og mga butang nga dili na gayud kinahanglan sa atong pag-anaa.

            Busa, ang Pilosopiya ni Lao Tzu mao ang paglantaw ug pagsubay kanunay sa natural nga pamaagi sa kinaiyahan kon asa makita sa tawhanong panghuna-huna ang lihok sa Tao. Mao nang kinahanglan nga makighigala ang usa ka tawo sa Tao aron iyang mapuy-an niya ang iyang kinabuhi sa pinakamaayo nga pamaagi.

Kaamgohan sa Tao

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gilantaw ang pilosopikanhong problema mao ang pagsubay sa kaugalingon sa natural nga lihok sa Tao isip basehan sa angay nga pagpuyo sa kinabuhi. Alang kang Lao Tzu, ang Tao gayud ang maoy sukdanan sa pagka-angay nga pagpuyo sa kinabuhi sa usa ka tawo. Mao nang iyang ginadasig ang tanang tawo nga molantaw sa pamaagi sa Tao aron ila kining sundon aron mahisubay ang ilang pamaagi sa kinabuhi. Kon wala nahisubay ang pamaagi sa tawo sa Tao, adunay panagbangi gayud ang mopatigbabaw sa katilingban tungod mahulog nga gasupak sila sa pamaagi sa Tao. Wala nay panag-uyon, kon dili gubat na lamang. Apan, kinahanglan adunay dakong pagsabot ang tawo sa Tao aron iya gayu’ng mabuhat og tama ang iyang pagsubay sa pamaagi Niini.

            Ang Tao alang kang Lao Tzu mao ang labing dako sa tanan, kon asa ang tanang anaa nag-gikan Niini. Sa pagka-labing-dako niini dili gayud kini mabuhat nga ikahon ang konsepto o ideya Niini sa makatawhanong panghuna-huna. Dili kini susama sa mga butang o uban pang anaa nga pwede manganlan. Matud pa sa pagsabot ni Timbreza (1999), ang mga butang nga atong manganlan kay mao ang mga butang nga atong nasabtan o nahibaw-an ang kinatibuk-an. Apan, sa sitwasyon sa Tao, dili kita makahatag og sakto o angay nga ngalan Niini tungod sa pagka-labing-dako niini. Kining Tao nga gigamit ni Lao Tzu, iya lamang kining konotasyon o pang-ngalan aron adunay pang-tawag Niining pinaka-labing-dako nga dili niya manganlan ug dili niya mahunahunaan sa kinatibuk-an. Tungod sa pagka-gikan sa tanang anaa sa Tao, ato usab makita ang presensya sa Tao sa tanang anaa. Mao nang anaa usab ang presensya sa Tao sa tanang anaa. Kini ang hinungdan kon ngano konektado ang tanang anaa sa Tao. Alang kang Lao Tzu, ang pamaagi sa Tao ang maoy sukdanan sa pagpuyo sa mga anaa sa kalibutan. Kining pamaagi sa Tao, mao ang natural nga lihok sa kinaiyahan, sa kalibutan. Kon unsa ang lihok sa kinaiyahan ug sa kalibutan, mao kini ang pamaagi nga subayon. Tungod kining pamaagi sa Tao mao ang natural nga lihok sa kinaiyahan ug sa kalibutan, ug tungod konektado kita sa Tao nga kinahanglan atong subayon ang Tao, masulti nato nga kinahanglan sa tawo nga subayon ang natural nga pamaagi sa kinaiyahan aron iyang mapuy-an og tama ang iyang kinabuhi. Mao nang kon kinsa man ang mosubay sa pamaagi sa Tao, makuha niya ang pamaagi sa kinabuhi, ug epekto niini nga mahilayo ang tawo sa katalagman, sa panagbangi. Usab ang lihok ang Tao ang nagahatag og panag-uyon sa kinatibuk-an mao nang dili nato kini supakon, dili kita mobuhat og mga butang nga mokontra sa natural nga lihok sa Tao. Busa, kining natural nga pamaagisa Tao mao ang giya sa katawhan aron puy-an ang ilang kaugalingong kinabuhi sa angay nga pamaagi.

            Giingon usab ni Lao Tzu nga adunay dili maayong maidangat sa tawo ang pagtuon. Kon asa iyang mahatagan og dakong kalahian ang usa ka butang sa butang nga nagakontra niini. Pananglitan, ang mahitabo sa panghuna-huna sa tawo, kon makabalo kita sa lasa sa tam-is nga pagkaon ato kining hatagan og dakong kalahian sa pait nga pagkaon. Pinaagi niini, atong mahatagan ug dili maayong pagtan-aw ang kadtong mga butang nga dili nato ganahan. Mas atong hatagan og panahon nga tun-an ug mahibaw-an kadtong mga butang nga tuo nato nga nindot. Apan, dili kini maayo tungod mas atong ginahatagan og bili kadtong mga tuo nato nga nindot lang. Susama pa sa akong giingon, ang tanang butang gikan sa Tao ug kon hatagan og kalahian ang butang nga magka-atbang atong ginakontra ang pamaagi sa Tao tungod wala nato ginahatagan og pagtangad ang pagkasakop sa mga butang nga atbang atong tuo nato nga nindot, nga kon buot huna-hunaon sakop sila sa pagka-Tao sa Tao.

            Sa ingon-ani nga pamaagi, makuha sa tawo nga maninguha sa mga butang nga tuo nila nga nindot. Alang kang Lao Tzu, dili maayo ang maninguha tungod maghatag kini og dili maayong epekto sa tawo. Mahimo kitang mahakugon nga mga tawo kon asa sa atong pagkmahakugon atong ginasubay lamang ang pamaagi sa atong kagustuhan ug dili ang pamaagi sa kinaiyahan. Ang hakog nga tawo iya lamang hatagan og importansya ang mga butang nga makakontento sa iyang kaugalingong kadalo. Dili usab kining maninguhaon kita tungod atong buhaton ang tanan alang makuha lamang kadtong mga butang  nga makapalipay sa atong kaugalingon lamang. Bahala na’g adunay dautan nga mahitabo sa tawo ugbp. ang importante makuha nako kadtong mga butanga.

            Busa, ang pilosopikanhong problema mopatigbabaw kon wala nahisubay ang atong pamaagi sa Tao. Kining pamaagiha mao ang natural nga lihok sa kinaiyahan. Mao nan gang Pilosopiya nganhi mao ang ang pagsubay sa kaugalingon sa natural nga lihok sa Tao isip basehan sa angay nga pagpuyo sa kinabuhi. Tungod ang nag-inusarang Tao nga labaw sa tanang anaa, nagahatag sa kinatibuk-an og kahiusahan. Ang makahatag lamang og panag-uyon sa tanan mao ang pakigsubay sa natural nga pamaagi sa Tao ug dili ang pagtuman sa tawhanong mando sa huna-huna.

Pagsubay sa Tao

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihatag ang mga pagpakaingon sa solusyon sa pilosopikanhong problem mao ang pagsubay sa natural nga pamaagi sa Tao aron maoy giya sa maayong pagpuyo sa kinabuhi. Apan, kining pamaagi sa Tao nanginahanglan sa pagsabot sa kon unsa ang Tao ug ang mga kinaiya niini.

            Alang kang Lao Tzu, dili gayud niya masulti kon unsa kining Tao nga iyang ginasaysay. Apan, ang iyang masulti bahin niini, sa kinatibuk-an, nga ang Tao gayud mismo ang “Unsa” nga dili madalidali og sulti kon unsa kini, ang porma, ang pagkahulma niini, ugbp. Busa, kon atong gamiton ang makatawhanong panghuna-huna dili gayud nato makab-ot kining Tao. Mismo kining pagtawag ni Lao Tzu sa Tao kay iyang lamang kining gigamit aron adunay pang-tawag niining “Unsa” nga dili niya masulti kon unsa gayud kini. Daghang mga tigpanghuna-huna ang nagtesting og hatag og tubag kon unsi kining Tao. Kini nagapamatuod nga dili pwede mahatagan og kongkreto nga depinisyon kining Tao tungod sa kadaghan gayud sa mga hawud ang adunay kaugalingong interpretasyon niini.

            Ang rason ni Lao Tzu kon ngano dili niya kini manganlan kay ang Tao labaw sa tanang anaa nganhi sa kalibutan. Mamahimo lamang kining Tao nga susama sa mga butang nga pwede natong manganlan kon aduna kitay saktong ngalan niini. Kon manganlan man kini, mahimong sayop kadtong iyang gisaysay sa unang kapitulo sa Tao Te Ching nga, dili kini masangyaw, manganlan, maistoryahan, maibalita ug malitok tungod ang Tao gayud dili pwede ikahon ang pagsabot niini sa usa ka ngalan. Pananglitan, kon mongalan kog gitara, laptop, lamisa, bangko, yuta, nanganlan ko kini tungod nasayod gayud ko kon unsa kini, ang paggamit niini, ang kinaiya niini. Samtang sa Tao dili ko kini mabuhat tungod sa kadako sa niini.

            Sa kadako niini nga mismo ang atong panghuna-huna dili makab-ot ud dili kita makaingon kon unsa kini, gapasabot lamang kini nga labaw gayud kini kanato. Mas labaw kining Tao sa tanang butang nga atong manganlan. Mao nang wala gayuy tinuod nga ngalan ug porma kini.

            Gisulti usab ni Lao Tzu nga dili lamang labaw ang Tao. Ang Tao ang maoy nag-unang nag-anaa mas nauna pa sa langit ug yuta (kap. 25), ug tungod aning unang pag-anaa sa Tao pasabot usab niini nga gikan kita sa iya (kap. 42) dili lamang kita lakip usab ang tanan nga ga-anaa sa kalibutan. Isip nga mga nag-gikan sa Tao, sakop usab kita sa pagka-Tao sa Tao. Ang kinaiyahan, ang katawhan, ang kalibutan, kitang tanan bahin ta sa kinatibuk-an sa Tao (Timbreza, 1999). Mao nang nasulti sa kadaghanan nga kining Tao mao ang dalan sa katawhan, dalan sa kinaiyahan, dalan sa kalibutan, dalan sa kaayuhan, ugbp. Busa, ang kinatibuk-an nga lihok gayud sa Tao mao ang natural nga pamaagi sa kinatibukan sa kinaiyahan, kalibutan, katawhan, ugbp.

            Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang, ug kini ang yin-yang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao sa ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalhi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang mang kining mga butang apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an. Ang problema niini ang panlantaw sa makatawhanong panghuna-huna. Tungod sa atong pagkahibalo niining magka-atbang mas atong ginahatagan og labi kadtong nahibaw-an nato nga maayo sa atong panlantaw ug ginalimud kadtong mga dili maayo kanato. Sa Tao, sayop kini nga pagsabot sa tanang butang tungod ang tanang butang  hilabina kadtong magka-atbang nagahatag og kahiusahan, panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Aron masabtan sa katawhan kining lihok sa Tao kinahanglan nga anaa sa katawhan ang hiyas nga giingon ni Lao Tzu ug kini ang Te. Ang Tao ang gigikanan sa tanan. Ga-anaa ang tanan tungod sa Tao, kini ang hinungdan sa pagka-anaa sa tanang anaa. Ang Tao ang hinungdan sa pagka-unsa sa tanang anaa. Tungod niini, ang mata’g anaa adunay hiyas nga gikan sa Tao, ang Te. Ang Te mismo ang kinaiya sa usa ka anaa(Timbreza, 1999). Kon usa ko ka iro ang akoang Te mao ang pagka-iro nako. Kon unsa ang akong natura o kinaiya o ang pagka-ako nako mao gayud kadtong Te. Aron mapuslan ug mabuhat kini sa lihok ang Te, kinahanglan ang ang lihok nato nakasubay usab sa Tao. Kon aduna kitay mga buluhaton, kinahanglan nga kining buluhaton nakasubay sa pamaagi sa Tao. Kon mobuhat kita’g mga butang nga lapas o kulang aron masubay ang saktong pamaagi sa Tao, dili nato makab-ot ka kapuslanan ug lihok sa atong Te. Kon pugson natong buhaton ang usa ka butang nga dili sakop sa atong Te kita lamang gayud ang maglisod ug magmahay niini.  Mao nang ang paglihok nga nakadepende sa kaugalingong Te, mao ang prinsipyo sa pagsubay sa pamaagi sa Tao.

            Busa, ang pilosopiya nganhi motabang kanato sa paghibalo sa lihok sa Tao pinaagi sa lihok sa kinaiyahan tungod ang kinaiyahan gikan sa Tao. Kon atong masabtan kining Tao atong makita ang kahiusahan sa tanang butang ug usab ang pagsubay sa mata’g anaa sa Tao pinaagi sa kaugalingong Te. Sa ingon ani nga pamaagi, mabuhat nato nga atong mapuy-an ang atong kinabuhi sa maayong pamaagi nga nakasubay sa atong kaugalingong Te. Wala nay mas lain pang maayong pamaagi sa pagpuyo, kon dili ang mosubay sa Tao nga maoy labaw nga gigikanan sa kinatibuk-an.

Kanunay nga paglantaw sa natural nga lihok sa Tao

            Ang Pilosopiya, nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihulagway ang eskolar mao ang paglantaw kanunay sa natural nga lihok sa Tao isip giya sa pagpuyo sa kinabuhi. Kon aduna kining atong kanunay nga paglantaw sa natural nga lihok sa Tao, wala na gayud kitay kinahanglan nga buhaton pa’ng lain tungod ang maayong pamaagi gayud sa pagpuyo sa kinabuhi nahisubay sa kon unsa ang pamaagi sa lihok sa Tao. Apan, kinahanglan gayud nga isaysay kon unsa ang mga kinaiya sa Tao nga kinahanglan natong masabtan alang mapuy-an kining maayong pamaagi sa kinabuhi.

            Matud pa kang Lao Tzu nga ang Tao gayud kadtong labaw sa nga’tanan (kap. 25). Wala kini eksaktong ngalan, o kinaiya nga masulti sa usa ka tawo tungod ang panghuna-huna sa tawo mismo dili makab-ot ang kadako sa Tao. Mismo ang ngalan niini, Tao, dili ang saktong ngalan gayud niini tungod ang manganlan lamang sa tawo kadtong nahibaw-an ang kinatibuk-an niini. Gisaysay usab ni Lao Tzu ang pagka-gikan sa tanang butang sa Tao kon asa nahilakip niini ang natura sa lihok sa mga magka-atbang nga butang (kap. 42). Pirmanente gayud gahatag og pahimangno si Lao Tzu kanato nga ang tanang butang nga magka-atbang dili gayud angay nga atong ibulag o ilahi sa usa’g usa. Alang kaniya, dili makita ang kapuslanan sa usa kon wala ang usa. Inay nga hatagan kini og dili maayo nga konotasyon, mas maayo nga lantawan ang duha nga magka-atbang apan nagka-uyon ug nagkahiusa sa usa’g usa. Tungod ang Tao, sa kinatibukan, ang gigikanan sa tanan, ang tanang ga-anaa usab sakop niini. Mao nang ang lihok sa Tao nahisakop usab ang tanan: ang kalibutan, ang kinaiyahan, ang katawhan, ugbp. Tungod ang tanang ga-anaa nag-gikan sa Tao, aduna usab bahin sa Tao nga anaa usab sa tanang anaa, ug kini ang hiyas nga Te. Ang kaning Te ang magasulti sa ‘pagka-unsa’ sa usa ka butang. Ang Te usab mao ang subayanan sa tanang anaa aron makab-ot ang pamaagi sa Tao. Busa, ang kalihukan sa tanan, nahiusa sa lihok sa Tao pinaagi sa pagbuhat sa kanya-kanyang Te sa mata’g anaa.

            Sa akong gisulti kaganina, kinahanglan nga lantawon ang natural nga lihok sa Tao aron mapuy-an ang kinabuhi. Gisaysay ni Lao Tzu nga ang eskolar adunay buluhatong wu-wei (kap. 2). Ang literal nga pasabot niini mao ang pagbuhat nga walay lihok. Apan ang buot gayud ipasabot niini mao ang pagbuhat lamang sa kon unsa ang kadtong mga kinahanglan nga buhaton nga naka-angay sa atong kaugalingon o angay sa atong Te (Timbreza, 1999). Sa mga lihok sa kinabuhi, aduna kini saktong pamaagi sa buhat. Kon kulangon o masobraan, adunay dili maayong mahitabo niini o kanato. Susama sa pagpanghinlo, kon atong buhaton kini nga nahilayo sa kon unsa ang kinahanglan buhaton lamang sa pagpanghinlo, natural gayud nga kapuyan kita o pwede nga dili maayo ang resulta sa atong pagpanghinlo. Apan kon atong buhaton lamang kadtong mga butang nga nahisubay sa atong kaugalingong Te, wala na gayud kinahanglang problemahon pa tungod ang binuhatan nga sakto sa atong Te maoy magdala kanato sa pamaagi sa Tao, usab wala kitay kadautan nga masinati tungod ang atong gibuhat angay lamang sa kon unsa ang mabuhat sa atong kaugalingong Te nga maoy giya sa usa ka tawo aron mahisubay sa pamaagi sa Tao.

            Buot ipakita nganhi ni Lao Tzu nga kon aduna kitay mga buluhaton kinahanglan nga atong buhaton lamang kadtong angay sa atong kaugalingong Te. Dili na gayud importante nga mobuhat pa’g mga butang nga lapas sa Te tungod dili na kini mao ang pamaagi sa Tao. Kon mahitabo na kini maglisod kita nga mopuyo sa atong kinabuhi sa angay nga pamaagi. Busa, dili na gayud kinahanglang nga mobuhat og mga butang nga lapas sa atong Te tungod kadtong mga butang nga lapas sa atong Te nahisakop na sa kon unsa ang lihok sa pamaagi sa Tao. Kon kanunay kita nga magmalabuton sa lihok sa Tao ato gayu’ng makita nga dili na kinahanglan mobuhat og daghang butang nga dili sakop o mga butang nga lapas sa atong Te mas pilion pa gayud nato nga buhaton ang mga lamang kadtong mga butang nga ginagmay apan adunay dakong maikatabang tungod kining mga ginagmay, mao na gayud ang kadtong mga kinahanglan ug angay gayud nga buhaton.

            Busa, kining pagbuhat nga walay lihok gapakita sa usa sa mga kinaiya sa eskolar, kini ang pagkayano (Timbreza, 1999). Kon adunay kayano ang tawo, nahilayo kini sa pagpaninguha sa kagustuhan nga dili kinahanglan sa iyang kaugalingon. Ug pinaagi niini, atong makita usab ang pagkahilayo sa tawo kon magsige kini’g paninguha sa mga dili kinahanglan.

            Adunay pagkumpara nga gibuhat si Lao Tzu alang sa mga tawo nga mahiyason (eskolar) sa bata (kap. 55). Tungod alang kaniya kadtong mga eskolar nga gasubay sa agi sa Tao susama ang pagkahibalo sa mga bata. Aduna silay pagka-inosente. Apan ang pasabot niining pagka-inosente mao ang wala pagkahibalo sa mga dautan.

            Kon wala kitay ingon-ani nga kinaiya, aduna kitay pagkahibalo sa kon unsa ang maayo ug dili maayo. Alang kanako, kini nga kinaiya usa ka sayop kon galantaw kita sa Tao. Kon kabalo kita sa mga dautan pasabot niini wala nato ginahatagan og pagsabot ang kadtong mga butang nga magka-atbang apan nagkahiusa. Kon atong ginanganlan kadtong mga dili maayo og dautan usab ato kining ginapahilayo sa mga maayo. Inay nga ihiusa kadtong mga magka-atbang ang problema karon atong ginabuwag kining duha. Dinhi nga bahin, mosulod ang problema sa pagtuon tungod sa makatawhanong panghuna-huna atong ginabuwag ang duha inay nga ihiusa. Mao nang gapahimangno si Lao Tzu nga delikado kining pagtuon tungod, sa kadaghanan nga higayon, gatuon kita sa kon unsa ang butang ug kon unsa dili ang butang. Gatuon kita sa mga kalahian sa mga butang nga magka-atbang. Ug kon nakahibalo kita kon unsa ang kadtong mga dili maayo, ang kanunay nga mahitabo niini kay ato kining talikdan ug atong pilion kadtong maayo. Sa pagkahibalo ug pagpili sa maayo, mahulog kini nga maninguha kita sa tanang butang nga maayo. Tungod niini, ato gayung buhaton ang tanan alang makuha kini. Bisan pa’g dili kini maayo, buhaton gihapon nato ni tungod atong ginatan-aw ang kaayuhan niini bahala na’g magkaunsa-unsa pa diha ang laing tawo, ang importante makuha nato kadtong mga butanga. Kon ingon-ani man lamang, sukwahi kini sa kayano sa eskolar. Tungod sa pagpaninguha, gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan nato. Tungod gapaninguha kita sa mga butang nga dili kinahanglan, gabuhat kita’g mga butang usab nga wala nakasubay sa atong kagualingong Te. Ug sa pagbuhat sa mga dili kinahanglan wala na kita gasubay sa agi sa Tao ug pwede usab nga maghatag kini ang dili maayong epekto kanato.

            Usab, ang tawo nga sige’ge paninguha ug mga dili kinahanglan nga butang, buot usab nila makuha ang tanan aron tan-awon sila sa kadaghanan isip usa ka tawo nga labaw sa tanan. Apan, dili kana ang kinaiya sa eskolar nga gasubay sa Tao tungod ang pamaagi sa eskolar nga gadumala mao ang pagkamainubsanon (kap. 66). Kon ang tawo mainubsanon dili na siya maninguha og mga butang, mga daghang butang nga dili niya kinahanglan, mga butang nga dili bahin sa iyang Te. Ang tawo nga matinguhaon kay walay kalinaw ang kinabuhi tungod gapaninguha siya og mga butang, daghan gayud siya’g kakumpetensya niadtong mga butang nga iyang ginapaninguha. Kon adunay kayano ang tawo, dili na siya maninguha ug laing butang. Kon dili na siya maninguha pa pud ug mga butang nga dili niya kinahanglan. Kon magsige pa siya’g paninguha inay nga tahuron siya sa katawhan, kalabanon pa hinuon siya tungod nakigkompetensya man siya sa ila.

            Ang pagkamainubsanon nga ginapasabot nganhi ni Lao Tzu mao ang pagpaubos sa kaugalingong susama sa dagat. Ang dagat anaa sa pinakaubos, mao nang ang dagan sa tubig sa sapa, busay, ugbp. padulong sa dagat. Ang tawo nga anaa sa ubos, adunay kayano, dili mapaninguhaon, dili makigkompetensya sa lain, tahuron sa laing tawo tungod sa iyang pagkamainubsanon. Garboso ang tawo nga sige’g paninguha tungod buot niyang maiplastar ang kaugalingon nga labaw sa tanang tawo.

            Busa, ang pilosopiya gayud nganhi mao ang kanunay nga pakigduyog sa natural nga lihok sa Tao aron puy-an ang kinabuhi. Kon nakasubay kita sa Tao, aduna na kitay pagsalig sa Tao gayud tungod nakahibalo naman ta nga ang lihok sa Tao ang maoy pinaka-angay nga lihok sa kinabuhi. Ug aron atong masubayan ang lihok sa Tao, kinahanglan usab nga ang atong mga lihok nahisubay sa atong kanya-kanyang Te. Kon lapas o kuwang ang atong mga buhat sa atong kaugalingon Te, kita gayud kita nakig-angay sa Tao. Apan, pahimangno kanato ni Lao Tzu nga kanunay kitang magmatngon sa pamaagi sa Tao tungod anaa gayud sa Tao ang angay nga bulahaton sa usa ka tawo nga iyang makita sa iyang kaugalingong Te. Tungod aduna na kitay kaamgohan sa Tao, isip mga tawo nga buot mosubay sa pamaagi sa Niini kontento na kita sa kon unsay mando sa Tao kanato. Mao nang, igo na ang Tao sa atong pagpuyo sa atong kinabuhi.

Pagsubay sa kaugalingong Te

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gipakita ang mga lakang sa pagpalambo sa eskolar mao ang pagsubay sa kaugalingong Te sa natural nga lihok sa Tao. Tungod sa kining Te mao lamang ang nag-inusarang basehan sa mga anaa aron mahisubay sila sa natural nga lihok sa Tao. Ang Tao gayud ang maoy nagapadagan sa tuyok sa kalibutan, kinaiya, o sa kinatibuk-an. Busa, kon molihok kita nga anaa sa subay sa atong Te, atong ginapuy-an og tarong ang atong kinabuhi. Kon dili nato buhaton ang mga butang nga naangay sa atong Te, adunay mga dili maayong butang nga mahitabo kanato. Walay lihok ug dili pagtuon ang pamaagi aron mabuhat nato ang mga butang nga kinahanglan aron masubay ang atong Te sa lihok sa Tao.

            Ang Tao matud pa kang Lao Tzu dili mahatagan og ngalan tungod sa pagkalabaw niini sa nga’tanan (kap. 25). Tungod sa pagkadako niini, dili makab-ot sa makatawhanong panghuna-huna ang natura niini. Bisan pa gani kaning ngalan nga Tao, dili ang maoy saktong ngalan niini. Gigamit lamang kini aron adunay konotasyon niini. Dili lamang kini labaw kanato, apan ang tanang gaanaa gikan nganhi sa ginatawag nga Tao (kap. 42). Mananap man, tawo, o bisan unsang butang anaa sa kinaiyahan gikan gayud kini sa Tao. Mao nang aron atong masakyan ang lihok sa Tao kinahanglan atong mahibaw-an nga dili lamang kita tig tan-aw sa lihok sa Tao apan atong sabton nga lakip kita sa kon unsa ang lihok sa Tao tungod nag-gikan kita Niini. Kining lihok sa Tao, mao kini ang natural nga lihok sa kinaiyahan o sa kalibutan. Pinaagi niini, nagahatag og panag-uyon ang Tao sa kinatibuk-an. Ang lihok sa Tao makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Busa, kinahanglan sa matag anaa nga subayon kining natural nga lihok sa kinaiyahan.

            Bag-o nato susihon ang relasyon sa tawo ug sa Tao ato sa unang sabton ang usa sa mga kinaiya sa Tao bahin niining prinsipyo sa yin-yang. Bahin niining natural nga pamaagi sa lihok sa Tao, ato usab makita nganhi ang natura sa tanang butang nga magka-atbang. Tungod ang tanang butang nag-gikan sa Tao, adunay kahiusahan o panag-uyon sa kinatibuk-an nga ga-anaa. Adunay konsepto si Lao Tzu bahin sa duha ka butang nga magka-atbang. Kaniadto ang yang ang maoy tawag sa kahayag ug ang yin mao ang kadulom. Sa laing pulong, gitawag kini nga mga butang nga magka-atbang, sama sa langit ug yuta, babayi ug laki, uga ug basa, gahi ug humok, sayon ug lisod, ugbp. Matud pa kang Lao Tzu ang tanang butang molutaw o makita sa panag-uyon sa prinsipyo sa yin  ug yang.

            Sa kapitulo 42 atong makita ang kahiusahan sa Tao ug sa tanang magka-atbang. Ang tanang butang gikan sa Tao ug ang tanang butang adunay yin ug yang. Busa, tungod sa prinsipyo sa panag-uyon sa yin ug yang, adunay kahiusahang lihok ang Tao ug wala kini nagkalahi-lahi sa mata’g usa. Magka-atbang man kining mga butanga apan wala kini nagahatag og panagbangi sa lihok sa Tao, mas gahatag kini ug panag-uyon sa kinatibuk-an.

            Human niining yin-yang, atong susihon ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Matud pa sa akong giingon kaganina, ang tawo naggikan sa Tao. Tungod sa Tao, ang tanang anaa nagka-anaa. Kon unsa ang naga-ingon sa atong pagka-anaa gikan kini sa Tao. Tungod niini, adunay hiyas nga gihatag ang Tao kanatong tanan. Mao kini ang sukdanan sa atong pagka-anaa ug usab ang kalambigitan sa tawo sa Tao. Kini ang ginatawag nga Te (Timbreza, 1999). Kining Te mao ang reyalisasyon sa Tao sa matag anaa nga nag-gikan Kaniya o Niini. Kini usab ang ugat nga kinaiya sa tanang anaa. Busa, kon atong ginabuhat ang atong Te ato usab ginasubay ang pamaagi sa Tao. Kon usa kita ka tawo, ug nagpakatawo kita, atong ginabuhat kon unsa ang angay sa atong Te. Dili laman kini, apan ato usab ginasubay ang lihok sa Tao.

            Sa akong pagpamalandong, aron mabuhat sa tawo ang iyang kaugalingon Te kinahanglan niya nga mahibaw-an ang Tao pinaagi sa dili pagtuon ug pagsubay sa Tao nga walay lihok.

            Kining dili pagtuon dili pasabot niini nga magtinapol ang mga tawo nga dili na mokat-on sa mga butang. Apan, iyang ginahatagan og pahimangno ang katawhan ang pagkadelikado niining kahibalo (kap. 12). Tungod kasagaran, ang pamaagi sa pagtuon mao ang pagkahibalo sa kon unsa ang usa ka butang ug unsa dili ang usa ka butang. Pinaagi niini, ginahatagan nato ang atong kaugalingon og higayon nga molayo sa pamaagi sa Tao. Kon anaa kita niining pagtuon sa mga butang nga tama ug sayop, ato usab ginatun-an ang atong kaugalingon kon unsaon ang pagsupak sa kinaiya sa Tao. Pinaagi niining prinsipyo sa yin-yang nga ang tanang butang nagahatag og panag-uyon o kahiusahan sa dagan sa kinaiyahan o sa Tao. Kon sa makatawhanong pagtuon, atong mahilayo kon unsa ang mga butang nga magkaatbang. Inay nga sabton kini nga nagkahiusa, ato pa hinuon ginalayo o ginatanggal ang prinsipyo niini nga nagkahiusa.

            Kining pagtuon nga nga buot natong buhaton mga tawo mao ang pagkahibalo sa usa ka butang nga dili kinahanglan hatagan og konotasyon nga aduna kini kaatbang o gasumpaki sa usa’g usa (kap. 28). Matud pa ni Lao Tzu nga kon atong mahibaw-an ang kakusog sa laki kinahanglan nga magpabilin ang kahumok sa bayi. Tungod kining duha nagahatag gayud og panag-uyon. Kon kabalo kita bahin sa kinabuhi kinahanglan nga ato usab ipabilin ang atong nahibaw-an bahin sa kamatayon. Alang kang Lao Tzu kining duha, nagahatag og panag-uyon o harmoniya sa lihok sa Tao. Busa, kining usa sa pamaagi sa pagbuhat sa kaugalingong Te mao ang paghibalo sa Tao pinaagi sa dili pagtuon. Pagtuon sa pamaagi nga atong ginasupak ang pirinsipyo sa yin-yang nga bahin sa lihok sa Tao. Mao nang, dili gayud literal nga atong sabton kini, tungod ang buot isulti kanato ni Lao Tzu nga atong masabtan kining natural nga lihok sa duha ka butang nga magka-atbang.

            Kon moabot sa punto nga dili kini mapugngan, maglisod kini nga mosubay sa pamaagi sa Tao. Maglisod usab kita sa pagsabot ug pag-ila sa atong kaugalingon Te. Kon maglisod kita, dili na usab nato masundan ang lihok sa Tao mao ang, dili paglihok o walay lihok o wu-wei. Ang problema niining pagkahibalo sa mga butang nga magkaatbang ug paglahi nila sa usa’g usa, maghatag kini kanato og oportunidad nga maninguha sa mga butang nga maayo lamang. Tungod sa sobra nga atong pagpaninguha, nga resulta sa paghatag og dakong kalahian sa duh aka magka-atbang, nga buhat kita’g mga buluhaton nga usahay hilayo o dili na sakop sa atong kaugalingon Te. 

            Ang esensya niining dili paglihok mao ang dili pagpasobra sa pagbuhat sa mga butang (kap. 10). Ang mga butang nga kinahanglan sa atong kaugalningong Te kinahanglan nga kadto lamang ang buhaton.  Kon lapas na kini, maghatag kini ug dili maayo kanato. Mao nang adunay mga higayon nga kon mobuhat kita’g butang nga sobra na sa atong kaugalingong kusog, kapuyan o makasinati og kasakit sa atong kalawasan.

            Usa sa mga rason kon ngano ginapasobraan nato ang pagbuhat sa mga butang tungod wala kitay pagkakontento sa kon unsa lamang ang atong buhaton. Ang sayop nato, aduna kitay pagkahibalo nga malabwan kining mga kinihanglang buhaton tungod aduna na kitay pagkahibalo sa kon unsa ang mga nindot. Tungod niining pagkahibalo sa kon unsa ang nindot atong ginakalimtan ang dili-nindot. Buot pa natong labwan kadtong nabuhat na natong mga butang nga kinahanglan lamang. Wala nato ginahatagan og pagtagad tungod nagtoo kita nga ang nindot ug dili nindot wala gahatag og kahiusahan sa usa’g usa. Mao nang kining pagsupak sa pagsubay sa Tao, nga walay lihok, nahimong resulta sa dili paghibalo Niini, nga dili pagtuon.

            Ako usab napamalandungan nga ang atong buhaton lamang kay kadtong mga butang nga angay lamang sa atong kaugalingong Te. Tungod kini lamang ang mga butang nga kinahanglan sa Tao kanato. Tungod ang mga butang nga dili sakop sa atong Te apan buot natong buhaton, buhaton sa laing anaa nga gihatagan sa Tao og ilahang kaugalingong Te. Pinaagi niini, atong ginapasagdan ang natural nga lihok sa kinaiyahan. Wala kita gasupak sa natural nga lihok kinaiyahan. Kon ang atong lihok mao lamang kadtong mga kinahanglan sa atong kaugalingong Te, wala kita gabuhat og mga dili kinahanglang lihok nga pwede makasupak sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Kon gasupak kita sa kinaiyahan, gasupak usab kita sa lihok sa Tao.

            Busa, kining Pilosopiya nganhi nanginahanglan sa atong pagsubay sa kaugalingong Te sa lihok sa Tao nga makita sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Alang kanato, nanginahanglan gayud nga kanunay kita galantaw sa Tao nga maoy tig-giya sa atong lihok sa kalibutan, kinaaiyahan, ug mismo sa kinabuhi sa katawhan. Sa makausab, ato lamang mabuhat ang pamaagi sa Tao kon ang atong mga buhat ug buluhaton, sakto o angay lamang sa atong kaugalingong Te nga gihataga sa Tao kanato ug apil usab ang dili pagtuon sa pamaagi nga ginahatagan og dakong kalahian ang mga butang nga magkaatbang. Pinaagi niining duha, wala ato ginasupak ang lihok sa Tao. Kon gasubay kita pirme sa Tao, wala na kitay laing kinahanglanon pa tungod ang pagsubay sa Tao gayud mao ang labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi.

Ang kamugnaan sa kaayuhan sa tanang anaa nga nakasubay sa natural nga lihok sa Tao

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Lao Tzu sa pamaagi nga iyang gihubit ang tubag sa pilosopikanhong problema mao ang kamugnaan sa kaayuhan sa tanang anaa nga nakasubay sa natural nga lihok sa Tao. Apan, kining pagsubay sa natural nga lihok sa Tao alang sa kaayuhan sa tanan, nag-gikan sa binuhatan sa eskolar nga hari nga maoy ginapakita ni Lao Tzu nga solusyon sa pilosopikanhong problema sa panagbangi. Adunay mga pamaagi ang usa ka eskolar nga hari kon unsaon niya pagdumala sa katawhan nga nakasubay gihapon sa pamaagi sa Tao. Mao kini ang dili pagtuon ug walay buhat nga moresulta sa dili pagkamahilabtanon. Sa pagsulti nga tanang anaa, dili lamang mga tawo ang buot ipasabot ni Lao Tzu niini apan lakip usab ang tanang anaa sa kalibutan, kinaiyahan nga sakop sa kinatibuk-an sa Tao.

            Una, ang pilosopiya nga gipakita niining bahina nanginahanglan una og pagsabot sa natura sa Tao. Kinahanglan gayud nga ila-ilahon usa ang pagka-Tao sa Tao aron makuha kon unsa ang dagan o lihok niining Tao. Matud pa ni Lao Tzu nga kining Tao gayud ang labaw sa tanan nga ga-anaa, ug sa pagkalabaw niini dili gayud makab-ot sa pang-tawhanong panghuna-huna ang kinatibuk-an sa Tao. Apan, kining pulong nga Tao gahatag lamang og konotasyon Niini. Dili lamang kini labaw, apan kini usab ang gigikanan sa tanang ga-anaa nga atong mabasa sa ikaduhang kapitulo sa Tao Te Ching. Lakip niining tanan anaa mao ang katawhan, mga anaa sa kalibutan, ug sa kinaiyahan. Busa, atong masulti nga ang tanang anaa nganhi sa kalibutan, makita man sa atong mga mata o dili, sakop kini sa kinatibuk-an sa Tao.

            Aron mas masabtan pagmaayo ang lihok sa Tao, kinahanglan usab nga atong sabtan kining lihok sa magkaatbang nga lakip usab sa kinaiya sa Tao. Atong mahuna-hunaan nga kon gikan ang tanang butang sa Tao, atong masulti nga ang mga butang nga magka-atbang gikan gayud niini ug tungod gikan ang magka-atbang niini murag sukwahi kini sa ginaingon maoy tubag sa panagbangi? Gitubag gayud kini ni Lao Tzu sa pamaagi nga giingon niya nga tanang butang hilabina kadtong magka-atbang wala nagahatag og panagbangi, inay mas nagahatag sila ug kahiusahan sa dagan sa kinatibuk-an. Susama sa adlaw ug ulan, babaye ug lalaki, basa ug uga, ugbp. Dili tungod nga magka-atbang sila wala nay kahiusahan. Apan, mas nagahatag kini sila og kahiusahan. Ginatawag kini ni Lao Tzu og yin-yang, ang kahiusahan o panag-uyon sa kahayag ug kadulom.

            Kining eskolar nga ginatawag ni Lao Tzu, aduna usab kini mga kinaiya nga iyang kinahanglan makuha aron iyang gayung masakyan ang timpla sa Tao, ang dili pagtuon ug ang walay buhat. Kining dili pagtuon pasabot ni Lao Tzu niini nga kinahanglan ang atong pagtuon dili pirmanente kadtong atong naandan sa karon nga tinudluan, kon asa mas ginahatagan nila’g dakong kalahian ang usa ka butang sa usa ka butang. Kon aduna nay kahibalo ang tawo bahin sa usa ka butang u gang kalahian niini sa usa ka butang, maninguha gayud kadtong tawhana sa kon unsa sa panan-aw niya nga maayo ug ilimud kadtong kaatbang niadtong butanga. Pananglitan sa kadato ug kapobrehon, sa pagtuon kasagaran nga ginasaysay nga ayahay ang mahimong dato kaysa mahimong pobre sa bahandi. Kon masulaw ang usa ka tawo sa kinabuhi sa kadato mas iyang gayung pilion ang magpakdato kaysa mahimong pobre. Alang kaniya, usa ka dili angay nga kasinatian ang mahimong pobre sa bahandi. Mao nang ingon-ani ka delikado ang pagtuon nga nakita ni Lao Tzu tungod kasagaran nga tinudluan karon mao ang paghatag og dakong kalihian sa duh aka butang nga magka-atbang. Tungod alang kaniya, dili niya buot hatagan og konotasyon ang duha ka magka-atbang tungod nagahatag kini sila’g kahiusahan sa dagan sa Tao. Kon dili ingon-ani ang makat-unan sa mga tawo, wala nay pagpaninguha nga buhaton ang mga tawo. Kon wala nay pagpaninguha, adunay kalinaw tungod sa pagpaninguha mahimong hakog ang mga tawo nga makuha ang tanang butang nga buot nilang makuha bisan pa’g adunay mga tawo nga matamakan sa ilang ginapangbuhat. Atong makita nga kining dili pagtuon adunay epekto sa kayano o simplisidad sa usa ka tawo. Kon asa mahimo siyang kontento sa mga butang nga anaa siya. Dili na siya maninguha og laing butang nga dili na niya kinahanglanon. Busa, ginatanggal sa eskolar ang tanang kahibalo nga maghatag ug dili maayong epekto sa katilingban.

            Pagkuhama’g tanggal niinig kahibalo, ang ikaduhang kinaiya nga iyang ipakita mao ang walay buhat tungod sa walay buhat iyang mabuhat ang tanang buluhaton nga iyang kinahanglang buhaton. Kon walay buhaton ang usa ka, iya mabuhat ang kadtong mga kinahanglan niyang buhaton hilabina kon siya madumala iya gayu’ng mapabag-o ang katawhan nga iyang ginadumalaan (kap. 57). Kon adunay mga nabuhat ang usa ka tigdumala, mahimo siyang strikto sa katilingban pinaagi sa pagtukod og mga balaod nga iyang buhaton. Kon daghan gayung balaod ang pagabuhaton sa tigdumala mas dako ang posibilidad nga daghang tawo ang makasupak o mosupak niining mga balauda. Mao nang importante gayud nga walay buhaton ang mga tigdumala. Apan kining walay buhat dili kinahanglan nga sabot sa literal nga pamaagi. Ang pasabot niining walay buhat mao ang dili pagbuhat og sobrang butang nga dili na kinahanglan. Kining walay buhat usab pasabot niini nga aduna gihapo’y buhat ang tigdumala apan ang iyang ginabuhat kadtong mga kinahanglan, kadtong mga natural nga nahiuyon sa dagan sa pamaagi sa Tao. Sa pagdumala wala nay lain pa nga buhaton kon dili ang pasagdan ang katilingban ug likayan nga manghilabot sa ila. Mabuhat lamang kini sa pamaagi nga walay buhatong dili kinahanglan ang usa ka lider, ang eskolar nga hari.

            Lakip usab sa pagdumala sa eskolar nga hari ang dili pagpanghilabot sa kinaiyahan. Matud pa ni Lao Tzu nga kon hilabtan sa tawo ang kinaiyahan adunay dili maayong mahitabo sa kinatibuk-an tungod ang pamaagi sa pagpanghilabot sa tawo lahi sa pamaagi sa Tao (kap. 29). Kon hilabtan ang laing anaa sa kinaiyahan iyang ginahatagan og dili maayong epekto ang kinatibuk-an sa kalibutan nga tungod sa pagka-sakop sa tanang anaa sa Tao. Ang tanang anaa sa kalibutan adunay kaugalingong kinaiya nga ginasubay. Kon ato kining hilabtan adunay kausaban nga mahitabo og kining kausaban dili gayud maayo sa dagan tungod atong ginagamit ang atong kaugalingong pamaagi. Kon dili lamang kita manghilabot, atong pasagdan ang Tao nga maoy mohulma pagmaayo sa tanang anaa nga nahisakop kaniya.

            Busa, ang Pilosopiya nga gipakita nganhi ni Lao Tzu ang pagmugna sa kaayuhan sa tanang anaa nga nahisubay sa natural nga pamaagi sa Tao. Mabuhat kini sa pamaagi nga dili pagtuon ug walay buhat. Dili pagtuon sa pamaagi nga dili hatagan og dakong kalahian ang mga butang nga magka-atbang. Walay buhat sa  pamaagi nga dili mobuhat og mga dili kinahanglang butang nga modala sa pagpanghilabot o makadamay sa kinabuhi sa laing tawo ug walay buhat sa pamaagi nga pasagdan ang Tao nga maoy modagan sa kaayuhan sa kinatibuk-an nga nahisakop sa iyang pagka-Tao.

KONKLUSYON:

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya pinaagi nila Confucius ug Lao Tzu mao ang pagpuyo sa kinabuhi sa kalibutan sa maayo nga pamaagi alang sa katilingbanong kaayuhan. Apan sa panghuna-huna ni Confucius ug Lao Tzu ang pagpuyo sa maayong pamaagi sa kinabuhi nanginahanglan ug maayong pakigduyog sa isig ka tawo ug ang kinaiyahan sa kinatibuk-an. Pinaagi niining maayong pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi makab-ot ang katilingbanong panag-uyon nga maoy tumong sa Pilosopiya ni Confucius ug Lao Tzu.

            Alang kang Confucius kining pagpuyo nanginahanglan una og pag-amgo. Pag-amgo sa nahitabo sa katilingban ang kinahanglan tungod niadtong panahon nagbinuta ang mga tawo sa kon unsay nahitabo kaniadto sa ilang katilingban. Kon walay pag-amgo murag wala nagpakatawo kaniadto tungod wala sila gahuna-huna. Mabuhat lamang sa tawo nga maka-amgo kon naghuna-huna siya. Sa pag-amgo nga nanginahanglan ug paghuna-huna mabuhat sa tawo ang usa sa mga natura sa tawo. Sa pag-amgo makapamalandong ang tawo sa mga nahitabo sa palibot kaniadto. Usab, iyang mapalandungan ang iyang kaugalingon. Sa pagpamalandong, hinay-hinay niyang balikan ug ilhon ang iyang kaugalingon. Sa pag-ila, iyang makita ang natura sa iyang pagkatawo. Tungod sa kaamguhan niya sa katilingban ug pagpamalangdong sa kaugalingon, iyang makita ang mga kinaiyang kinahanglan aron sa maayong pakigduyog sa laing tawo. Pinaagi niini, mamutyag kaniya ang mga hiyas nga kinahanglan: pagkamakatawhanon (jen), pagkamatarong (yi), pagkamaangayon (li) ug kaalam (chih). Niining pagkamakatawhanon, mabuhat sa tawo ang paghigugma sa tanang tawo ug pinaagi niining paghigugma adunay siyay mga basehan sa mga angay buluhaton sa usa ka tawo sa laing tawo. Mao nang alang kang Confucius iyang ginahata’g pagtakad ang golden rule sa Ingles “Ayaw buhata ang mga butang nga dili nimo buot buhaton sa laing tawo kanato,” tungod kini usab ang iyang sukdanan sa pagkamakatawhanon. Tungod niadtong golden rule, aduna siyang mga tulubagon sa laing tawo ug aduna na sad siyay basehan sa pagkamatarong.

            Adunay gihatag nga katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao si Confucius. Kini mismo ang iyang nasulting basehan sa pamaagi sa pagkamaayo sa tawo. Tungod kinaiya sa tawo ang pagkamaayo, kinahanglan niya ang mobuhat og mga moral nga mga butang. Ang moral ang maoy pagbuhat kon unsay maayo. Busa, bahin sa kinaiya sa tawo ang pagbuhat og moral, ug kining pagbuhat sa katilingbanong moral nga pamaagi sa Tao ang maoy giya sa katawhan. Apan, kining pamaagi sa Tao kay ang pagkamaunongon ug mainampingon. Busa, ang pagkamaayo sa tawo gagiya sa pagkamaunongon ug mainampingon sa Tao. Apan, kining iyang kaayuhan kinahanglan usab niya masabtan. Kinahanglan niya ning masabtan tungod kinahanglan niya ang tinuod nga importansya o esensya sa iyang pagkamaayo. Usab, kinahanglan sa tawo nga aduna siyay kahibalo sa mga butang tungod kinahanglan mahitabo ang mga angay nga iyang buhaton sa pagpuyo ug mga mga dili angay nga dili buhaton sa kinabuhi. Adunay mga higayon nga ang ignoransya sa tawo ang maoy makadala kaniya sa pagbuhat og dili maayo. Tungod natura niya ang kaayuhan, usab ang iyang mga lihok nakadepende sa kaayuhan ug kon makabuhat siya’g dili maayo tungod wala siya kabalo nga kadtong gibuhat niya dili gayud angay buhaton.

            Ang paglambo sa kaugalingon nanginahanglan og pagtuon. Pinaagi niini mas molapad pa ang panghuna-huna sa tawo. Tungod ang labaw nga tawo, dili kapuyon sa iyang pagtuon sa mga butang-butang. Gusto niya makab-ot ang kahingpitan sa iyang panghuna-huna. Apan, iya kining mabuhat kon iyang susihon ang mga butang. Kon buot natong abton ang kadako sa atong kahibalo atong susihon hilabina kadtong mga tinudluan sa atong magtutudlo. Kon pirmanente na lang ta nga magsige og tando kon unsa ang ilang iingon dili nato makita ang sukdana sa atong salabotan. Mahulog na lang nga magsige ta’g dawat niini nga wala nato gigamit ang atong kaugalingon kahibalo. Busa, kini ang pagtuon nga buot ipakita kanato ni Confucius dapat makabalo kita kon unsa gayud ang mga tinudluan nga makaya sa atong utlanan tungod dili tanang isutli sa magtutudlo tama. Kinahanglan usab nga mahimo kita masusihon sa ilang isulti aron mas molambo pa ang atong panghuna-huna.

            Pinaagi sa atong pagtuon, atong mabuhat ang pagtul-id sa panghuna-huna ug kining pagtul-id sa maoy pagkamahunahunaon. Mahunahunaon sa pamaagi nga sa matag lihok nato ang atong kasayoran. Kon wala, mahulog nga patayng lawas nga galihok ang atong mga lawas. Wala na kini gamit tungod wala nagka-uyon ang utok sa lawas. Kon dili tul-id ang atong panghuna-huna dili usab nato mabuhat ang pagka sinsero. Tungod ang pagkasinsero ang maoy pagka-angay sa mga lihok sa atong ginapangsulti. Kon dili mao ang atong ginabuhat sa atong mga ginasulti, mahulog kita nga tigpakaaron-ingnon. Busa, dako’ng importansya gayud kon ang atong lihok anaa sa atong panghuna-huna lakip ang panulti.

            Sa katapusang bahin, gipakita ni Confucius ang pamaagi sa pagkab-ot sa panag-uyon ug kini ang pagdumala sa chun tzu pinaagi sa pagsugod sa pagpuyo sa iyang pamilya isip nga sukaranon nga grupo o kahugpongan sa katilingban.

            Gipasiugda ni Confucius ang lawom nga relasyon sa usa ka tawo sa iyang pamilya. Buot niya nga ang paghigugma matukod og tarong sa pamilya tungod ang pamilya ang maoy pinakasukaranon nga grupo sa katilingban. Ang tanang problema ang pamaagi sa pagpuyo buot ni Confucius nga makuha sa tawo sa iyang pamilya tungod ang pamilya gayud ang iyang pundasyon sa pagpuyo sa kalibutan. Kon dili, sakto o maayo ang iyang pakigpuyo sa pamilya maglisod ang usa ka tawo nga makig duyog usab sa kadaghanan. Kon maglisod siya og pakigpuyo sa laing tawo nga dili niya kapamilya, dili usab niya mabuhat ang mga angay nga butang nga buhaton alang sa laing tawo. Kon walay tarong ang iyang relasyon sa pamilya, maglisod siya’g hulma sa mga hiyas nga kinahanglan niya hilabina sa mga chun tzu.

            Sa pamilya mahulma sa chun tzu ang kon wala kini dili niya mabuhat nga magdumala gamit ang hiyas apan magamit niya ang kusog. Kon kusog ang iyang gamiton, dili tarong ang iyang pamaagi sa pagdumala tungod kagubot lamang ang dala niini. Ang buot mahitabo ni Confucius nga ang chun tzu mamahimong mahiyason aron iya kining gamiton alang sa pagdumala. Kon ang pagkamahiyason ang iyang gamiton, mismo ang mga tawo ang mobuhat sa pagbag-o sa ilang lihok tungod sa ilang kaulaw. Kon kusog ang gamiton, maghatag kini og kagubot sa katilingban tungod adunay mga dili nga butang nga mahitabo. Busa, ang lawom nga relasyon sa pamilya maghatag og tabang alang sa kaayuhan sa katilingban ug adunay mga chun tzu ang mahulma nga modumala sa katilingban.

            Alang kang Lao Tzu ang maayong pamaagi sa kinabuhi mao ang pagsubay sa kaugalingon sa Pamaagi sa Tao. Ang Tao mao ang gigikanan sa tanang anaa, katawhan, kinaiyahan, kalibutan, ugbp. Sa pagkagikan sa tanang anaa adunay kaugalingong lihok ang Tao maoy maghatag sa kahiusahan sa kinatibuk-an. Usab, adunay kinaiya ang Tao nga labing dako sa tanan, kon asa walay panghuna-huna ang buot nga makakab-ot sa kinatubok-a sa Tao. Tungod niining pagkalabaw sa Tao sa tawo, mabuhat lamang nga masabtan sa tawo ang lihok sa Tao sa kinatibuk-ang natural nga lihok sa kinaiyahan, nga nahisakop usab sa Tao.

            Adunay hiyas nga gihatag ang Tao alang sa tanang anaa nga nahisakop Niini. Kini ang Te. Kining Te ang maoy sukdanan sa tawo aron iyang mahisubay ang kaugalingon sa Tao. Ang tanang anaa nahisubay lamang sa Tao kon buhaton sa tanang anaa ang mga butang nga angay lamang sa kaugalingong Te.

            Aron mahisubay ang tawo sa lihok sa Tao ang iyang lihok kinahanglan nga nahisubay usab sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Aron mabuhat kini, kinahanglan nga molihok ang tawo nga walay lihok. Pinaagi niini, iyang masubayan ang lihok sa Tao. Tungod kining dili paglihok gapasabot lamang nga molihok lamang ang tawo sa mga lihok nga kinahanglan lamang sa iyang Te ug wala nay lain pa.

            Ang mga tawo nga gasubay sa Tao ginatawag ni Lao Tzu nga eskolar. Alang kaniya ang eskolar mao ang kinahanglan nga modumala sa katilingban. Tungod kining eskolar lamang ang adunay abilidad nga modumala sa katilingban sa maayo nga pamaagi. Apan ang iyang ginabuhat lamang mao walay lihok. Dili siya gabuhat og daghan lihok tungod adunay mga dili maayong mahitabo niini. Sa pagbuhat og daghang butang, adunay posibilidad nga mahimo siyang mahilabtunon sa mga pamilya. Mao nang dili na niya kini hilabtan. Iya lamang kining pasagdan nga molihok sa kaugalingong pamaagi niini.

            Niining duha ka mga pilosopo atong makita nga ang tumong nila mao ang panag-uyon sa katilingban. Mao nang akong nakita nga ang pagpuyo sa angay nga kinabuhi ang ilahang tubag sa problema sa katilingban.

            Ila usab nakita ang problema sa mga tigdumala, mao nang nagahanyag sila nga ang tawo nga modumala sa katilingban mao ang chun tzu o eskolar. Tungod sila mismo ang adunay kaalam nga modumala sa katilingban. Apan, ang pamaagi nila maoy lahi. Tungod ang kang Confucius gamit niya ang pagkamakatawhanon sa pagdumala sa katilingban. Apan kang Lao Tzu kay walay lihok. Sa laing pamaagi atong makita nga makatawhanon ang pamaagi ni Confucius og makakinaiyahan ang kang Lao Tzu.

            Tungod sa problema nga nakita nilang duha kaniadto sa katilingban, nasulti nila nga adunay dakong panginahanglan sa maayong pagpuyo sa kinabuhi ug pagdumala sa katilingban. Pinaagi niini atong masulti nga ang Pilosopiya mao ang pagpuyo sa kinabuhi sa maayong pamaagi alang sa katilingbanong kaayuhan sa pamaagi nga pakigduyog sa katawhan ug kinaiyahan.

           

---