KALANGKUBAN NGA PAPEL

PASIUNA

            Ang panghuna-huna ni Lao Tzu nakasubay gayud sa kinatibuk-ang lihok sa Tao, ang Labing Pamaagi sa tanan. Aron mapuy-an ug masabtan sa tawo ang iyang pag-anaa sa kalibutan kinahanglan nga iyang subayon ang pamaagi sa Tao. Busa, atong masulti nga ang maayong pagpuyo sa kinabuhi makita sa pagsubay sa lihok sa Tao. Apan, adunay dakong pangutana bahin sa Tao nga hinay-hinay natong himay-himayon niining papela.

TAO

            Ang Tao mao ang labing anaa sa tanang anaa. Wala kini kahumanan (1). Kini gayud ang unang gisulti ni Lao Tzu mahitungod sa Tao. Labaw kini sa tanang anaa nganhi sa kalibutan. Tungod sa pagka-labing anaa sa tanang anaa ug pagka-walay-kahumanan niini, wala gayuy ngalan nga pwede ingalan niini (25). Sa pagkalabaw sa Tao nga bisan ang panghuna-huna sa tawo dili makab-ot kinatibuk-an Niini. Mao nang kining Tao nga gigamit ni Lao Tzu sa pag-ngalan Niini dili ang angay ug eksaktong ngalan nga alang sa Tao. Apan, kining ngalan nga iyang gigamit alang lamang adunay pwede matawag Niining labaw nga anaa sa tanan.  Mao nang dili pwede maingon nga kining Tao usa ka butang o ideya tungod ang usa ka butang ug ideya atong nahibaw-an tungod nakabalo kita sa kaugalingong kinaiya niini. Apan sa Tao, dili kini posible mao nang dili gayud pwede mahatagan og bisan unsang ngalan kini Tao tungod sa kadako niini.

            Dili lamang labaw ang Tao sa tanang anaa. Sa Tao usab gikan ang tanang anaa(42). Matud pa kang Lao Tzu, dili lamang labaw kining Tao. Giingon usab niya ang tanang anaa nag-gikan sa Niining Tao.

            Ang pag-ila sa pamaagi sa Tao mao ang labawng pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi (52). Alang kaniya ang gigikanan sa tanag anaa, pwede nga tawagong “Inahan sa Kalibutan.” Kon nahibalo ang anak sa iyang maayong kahimtang Inahan, dili na niya kinahanglan nga mamroblema tungod nakabalo gayud siya nga kon anaa siya pirme kauban ang iyang Inahan, wala na siyay problemahon nga daghang butang tungod anaa ang iyang inahan nga maoy modapig alang kaniya. Mao nang kon nasabtana na ang pamaagi sa Tao, nasabtan na usab ang pmaagi sa kinabuhi.

           

TE

            Tungod sa pagka-gikan sa tanang anaa sa Tao, adunay hiyas nga gikan sa Tao nga anaa sa mata’g anaa sa kalibutan. Ginatawag kini’g Te ni Lao Tzu. Alang kaniya, kon ang Tao ang nagbuhat sa tanang anagg, kining Te ang maong gapadayon sa pagpuyo sa pagka-anaa niining mga anaa. Pinaagi niining Te, mamahimong makab-ot sa usa ka anaa ang kaugalingong kahingpitan niini. Usab, kining Te mao ang nagapa-anaa sa usa ka anaa. Kon unsa ang usa ka anaa, mao kini ang nagahatag og esensya sa usa ka anaa. Susama sa estudyante, kon ang iyang Te mao ang magpaka-estudyante, kinahanglan niya nga buhaton ang mga buluhaton nga angay sa usa ka estudyante, ug pinaagi niini iyang makab-ot ang kahingpitan sa iyang pagka-estudyante.

            Kining Te gayud ang maoy nagakonekta sa matag anaa sa Tao. Tungod aron adunay kapuslanan ang atong pagdawat sa Te nga hinatag sa Tao kinahanglan nga atong isubay kining Te sa natural nga lihok sa Tao. Kinahanglan nga dili mosupak sa kon unsa ang lihok sa kinaiyahan. Tungod kon gabuhat ang usa ka tawo nga hilayo sa iyang kaugalingong Te, dili usab niya mabuhat nga mosubay sa pamaagi sa Tao. Kon wala nasubay ang panginabuhi sa pamaagi sa Tao, adunay mga dili maayog epekto nga madangat ang usa ka tawo. Mao nang dili kinahanglan pugson ngamobuhat og mga butang nga wala nasakop sa kaugalingong Te tungod moresulta kini sa pagsupak sa natural nga pamaagi sa Tao.

YIN-YANG

            Kani-adto ang tawag sa mga Intsik sa kahayag mao ang yang ug sa kangitngit kay yin. Kadugayan, kining duha gigamit isip tawag sa mga butang nga magkaatbang sama sa adlaw ug ulan, tugnaw ug init, tamis ug tab-ang, itom ug puti, ubgp.

            Ang tanang butang nga nag-gikan sa Tao adunay yin ug yang, ug kining duha gahatag og kahiusahan sa usa’g usa. (42).

            Alang kang Lao Tzu, ang tanang anaa kay makit-an pinaagi sa lihok niining yin ug yang. Atong makita nga kining yin ug yang gayud kay adunay panagbangi nga mahitabo tungod sa magkaatbang man kini sila. Apan, dili kini mao ang buot ipasabot ni Lao Tzu pag-abot niinig istoryaha. Alang kaniya, kining duha nagahatag og panag-uyon sa usa’g usa. Dili sila mga butang nga magkaatbang gayud nga kon asa atong isulti nga anaa yin (yang) tungod wala ang yang (yin). Inay nga gabuhat sila ug kagubot, mas ginatan-aw ni Lao Tzu ang mga butang nga magkaatbang nga nagkahiusa. Apan kinahanglan usab sabton nga kining duha nagkahiusa sa pamaagi nga labaw ang yin (yang) ug kuwang ang yang (yin).

            Mao nang konektado niini, ang pagka-delikado sa pamaagi sa pagtuon. Kining pamaagi sa delikado nga pagtuon mao ang paghatag og dakong kalahian sa duha ka butang. Ang dako kaayong sayop niini mao ang pagtan-aw sa yin o yang nga adunay dakong kalahian sa kaatbang niini. Sa ingon-ani nga pamaagi, dili na gayud makita sa mga tawo ang saktong prinsipyo ni Lao Tzu bahin sa yin-yang. Mao nang sa pagtuon kinahanglan nga kon mahibaw-an ang yin o yang kinahanglan nga ato usab mahibaw-an ang kaatbang niini sa pamaagi nga hibaw-an ang kahulogan sa mga magkaatbang nga butang. Susama na lamang sa gina-ingon sa kadaghanan nga, “Kon walay putot, wala usab ang mga taas nga tawo.” Mao nang inay nga hatagan og dakong kalahian ang mga butang nga magkaatbang, dapat nga tan-awa kini sila nga nagahatag og kahiusahan sa usa’g usa.

WU-WEI

            Ang wu-wei mao ang pamaagi nga gina-ingon ni Lao Tzu kon unsa ang pagsubay sa kaugalingon sa natural nga lihok sa Tao.

            Kini siya sa pinulongan sa mga Intsik, gapasabot sa paglihok nga walay lihok. Apan, dili pasabot niini nga magtinapol kita aron subayon Tao. Ang buot gayud ipasabot ni Lao Tzu niini mao ang paglihok nga walay lihok sa duhang rason. Una, mao ang paglihok lamang sa mga kinahanglan lihukon. Kinahanglan nga ang atong buhaton kadto lamang kinahanglan nato. Wala nay labot kadtong mga buluhaton nga dili nato kinahanglan tungod kon pugson nato aton gayung ginahatagan og problema ang atong kaugalingon sa pamaagi nga atong ginapugos kadtong mga buluhatong dili kinahanglan nga buhaton.

            Ikaduha, sa kanunay nga paglihok adunay mga lihok nato nga angay lamang sa natural nga lihok sa kinaiyahan. Mao nang pinaagi niini, atong ginasupak ang lihok sa kinaiyahan inay nga ato kining subayon. Busa, kining wu-wei wala gapasabot sa walay lihok sa mga tawo, apan mao kini kadtong mga lihok nga gasubay lamang sa Tao ug wala gasupak sa natural nga lihok sa kinaiyahan.

ANG PILOSOPIYA ALANG KANG LAO TZU

            Ang Pilosopiya alang kang Lao Tzu mao ang pagsubay sa kaugalingon sa natural nga lihok sa kinaiyahan, nga maoy pagpadayag sa Pamaagi sa Tao, nga isip labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi. Tungod sa kadako sa Tao nga dili makab-ot sa tawhanong panghuna-huna, ug tungod sa ang lihok sa Tao mao ang natural nga pamaagi sa kinatibuk-an sa kinaiyahan, kalibutan, katawhan, ugbp., ang lihok nga kinahanglang subayon sa tawo mao ang natural nga lihok sa kinaiyahan.

            Aron mahisubay ang lihok sa tawo sa pamaagi sa Tao, kinahanglan molihok ang usa ka tawo nga nakasubay lamang sa kauglingon niining Te, ang hiyas nga gikan sa Tao aron moabot sa kahingpitan ang usa ka tawo o anaa. Kon adunay mga lihok nga lapas sa Te sa usa ka tawo, adunay mga dili maayong masinati kadtong tawhana. Busa, sa pagsubay sa natural nga lihok sa kinaiyahan mabuhat sa tawo nga makanunayong mosubay sa pamaagi sa Tao.  Sa iyang pagpuyo sa kinabuhi nga nakasubay sa pamaagi sa Tao, mahilayo gayud kadtong tawhana  sa mga katalagman nga bitbit niining pagsupak sa pamaagi sa Tao.

            Alang kang Lao Tzu, kadtong mga tawo nga buot makasubay sa lihok sa kinaiyahan, angay gayung tawagon nga eskolar. Sila kadtong mga tawo wala gasupak sa prinsipyo sa Tao. Alang sa mga Intsik, kining mga tawhana mao ang sulundong mga tawo  sa Intsik tungod sa kinaiya nila sa pagkakuyaw. Apan, kining eskolar kinahanglan nga dili lamang motambay sa sulod sa balay og tagamtamon ang maayong pamaagi sa iyang kinabuhi nga nag-inusara. Kinahanglan usab nga kining maayong kasinatian sa pagsubay sa Tao, masinati sa tanan tungod sa pagkahiusang sakop nato sa Tao. Kinahanglan nga modumala ang mga eskolar alang sa tanang anaa.

            Kining lihok sa eskolar nga hari mao ang paglihok nga walay lihok. Walay lihok sa pamaagi nga iyang pasagdan ang kinaiyahan nga molihok sa kaugalingong pamaagi niini. Kon iyang pasagdan ang kinaiyahan nga molihok sa kaugalingon pamaagi niini, mabuhat niya gayud kadtong mga ginagmay apan mga kinahanglang buluhaton. Usab, kining paglihok nga walay lihok nagapasabot sa iyang pamaagi sa pagdumala nga dili paglihok og mga butang nga madamay ang laing tawo. Kon  molihok lamang ang eskolar nga hari sa pamaagi nga iyang sakyan ang lihok sa Tao dili na siya mobuhat og laing lihok nga dili sakop sa lihok sa Tao tungod ang mobuhat na lamang niini mao ang kinaiyahan.

            Mao nang alang kang Lao Tzu dakong importansya sa tanang naa ang presensya sa Tao. Tungod ang Tao mao ang gapalihok sa kahiusahang dagan sa kalibuta, kinaiyahan. Aron mapuy-an ang angay nga pamaagi sa kinabuhi, kinahanglan nga subayon ang Tao, ang labing pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi. Mao nang ang pilosopikanhong problema,panagbangi, mopatigbabaw kon wala kita nakasubay sa pamaagi sa Tao. Kon nakasubay kita sa Tao adunay mga hiyas kita nga maporma sa atong kaugalingon sama sa kayano, pagkamainubsanon, ugbp. Kining mga hiyas mas motabang sa usa ka tawo nga mahimong makanunayong masubayon sa pamaagi sa Tao. Kon adunay kayano ug pagkamainubsanon, kontento na kita sa kon unsa ang anaa sa atoan ug dili na kita maninguha og mga butang nga dili na gayud kinahanglan sa atong pag-anaa.

            Busa, ang Pilosopiya ni Lao Tzu mao ang paglantaw ug pagsubay kanunay sa natural nga pamaagi sa kinaiyahan kon asa makita sa tawhanong panghuna-huna ang lihok sa Tao. Mao nang kinahanglan nga makighigala ang usa ka tawo sa Tao aron iyang mapuy-an niya ang iyang kinabuhi sa pinakamaayo nga pamaagi.

Timbreza, F. (1999). Ang Tao Te Ching ni Lao Tzu sa Filipino. 2504 Leon Guinto, Malate 1004,   Maynila, Pilipinas. De La Salle University Press, Inc.