ANG IKALIMANG BAHIN SA KALANGKUBAN NGA PAPEL

            Ang Pilosopiya nga gipakita sa Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa  pamaagi nga iyang gihubit ang tubag sa pilosopikanhong problema kay ang tubag sa problema sa pagkawala sa panag-uyon ug wala pagka-angay sa paggamit sa ngalan. Kining tubaga ang maoy mahimong giya paghulma sa usa ka chun tzu pinaagi sa paghatag og dakong bili sa iyang pamilya. Pinaagi niini maingon nako nga ang iyang pakigpuyo sa pamilya ang maoy pundasyon sa usa ka chun tzu aron iyang mabuhatan og pamaagi nga modumala sa katilingban o estado kay sa pamilya gayud makuha sa usa ka chun tzu ang mga birtud nga angay niyang makuha o matun-an.

            Dili gayud nato malimud nga ang dinak-an sa usa ka tawo naimpluwensyahan pinaagi sa iyang pagdako kauban ang iyang pamilya. Sa pamilya nato makuha ang pamaagi sa pagpuyo sa kinabuhi tungod bata pa lang ta, sa ilaha nato makita og maobserbaran ang mga unang pamaagi sa kinabuhi. Tungod isip mga ginikanan, ilaha kitang tabangan aron sa atong pagdako mga angay nga butang usab ang ilahang makita kanato. Gawas kon ang ginikanan wala sa tarong nga panghuna-huna, nanghinaot gayud ang atong mga ginikanan nga mamahimo kitang mga tarong nga tawo sa atong pagdako.

            Alang kang Confucius ang usa ka tawo nga buot mahimong usa ka chun tzu kinahanglan maghatag og bili sa iyang pamilya. Kon aduna siyay bili sa iyang pamilya lakip usab niadtong bili kay ang pagtahud sa iyang pamilya hilabina sa iyang ginikanan. Pinaagi niini, iyang masinato ang dakong paghigugma nga gihatag sa iyang pamilya ug isip usa ka hiniguma sa iyang pamilya mabuhat usab sa usa ka tawo nga higugmaon ang iyang kaugalingon. Usab, pinaagi niini hinay-hinay nga matukod niya ang mga birtud o kinaiya sa usa ka chun tzu.

            Pinaagi sa iyang pamilya iyang mapalambo ang pagkamakatawhanon tungod ang gamut niining pagkamakatawhanon kay ang pagkamatinahuron nga anak ug igsoon sa pamilya. Kon iyang makuha ang pagkamakatawhanon, iya usab makuha ang kaalam tungod matud pa ni Confucius nga ang kaalam kay ang pagka-ila sa katawhan[i]. Busa, kon adunay pagkamakatawhanon ang usa ka tawo, anaa usab kaniya kaalam tungod aduna na pud siya’y pagka-ila sa katawhan. Iyang sugod nga makuha ang pagkamaangayon tungod kay tudluan siya gayud sa iyang ginikanan sa mga tamang pamaagi ug pinaagi niining pagkamaangayon iya usab kining himuon nga basehan sa pagkamatarong.

            Usa sa mga buhing sulat ni Confucius ang magpamatuod sa iyang paghatag og bili sa pamilya ug ang relasyon sa usa ka tawo sa iyang pamilya kay ang Analekto 13:18[ii]. Nakasaad didto nga bisan pa sa mga panahon nga adunay mga dili maayo nga gipangbuhat ang usa sa mga miyembro sa pamilya, kinahanglan nga hataga kini og pagtagad sa pamilya una. Kinahanglan nga sulbaron kini una sa pamilya tungod sa ilang paghatag nila’g bili sa usa’g usa.

            Apan, kining paghatag og bili sa usa ka tawo sa iyang pamilyang dili lamang limitado sa iyang pamilya lamang. Kinahanglan hinuon nga iyang ilabot ang tibuok katilingban sa iyang paghatag og bili tungod mga tawo usab. Ug tungod aduna siya’y kapasidad nga hatagan og bili ang pamilya anaa usab siya’y kapasidad mga hatag og bili sa katilingban ug modumala niini. Tungod ang usa ka tawo nga masaligan sa mga gagmayng butang, masaligan gayud og maayo sa mga dagkong butang. Susama na lamang sa gisaysay ni Confucius sa Analekto 8:6 nga ang usa ka labaw nga tawo masaligon sa usa ka ilo nga bata dili niya kadugo o ka-unsa man lamang[iii]. Apan, tungod sa iyang pagkamahiyason nga tawo dili niya malimod nga lakip sa iyang pagkamakatawhanon kadtong bataa. Dili na lamang niya itrato ang katilingban nga layo kaniya, apan iya kining itrato nga dakong pamilya alang kaniya.

            Gikan sa pamilya ngadto sa katilingban atong makita ang pagkamahiyason sa usa ka tawo. Importante kaayo kining mga birtud sa pagdumala sa usa ka chun tzu tungod kay dili na niya kinahanglan mogamit og pwersa sa katawhan. Kining mga birtud gayud iyang gamiton tungod ang mga tawo na mismo ang maoy motul-id sa ilang kaugalingon[iv]. Kon mogamit ang usa ka chun tzu og pwersa mahulog lamang kini sa panagbangi tungod mahimong katag ang pagdumala sa katilingban tungod kay dili kini magdala og kadungganan ug sa kaulawan sa katawhan[v]. Mao nang, kon magpadayon kining buhaton, mahimo na lamang nga molingkod ang usa ka chun tzu og iyang dasigon ang katawhan pinaagi sa iyang pagkamahiyason. Pinaagi niini mamahimo na lamang siya’g north polar star[vi] nga maoy panig-ingnan sa iyang mga sumusunod.

            Sa pagkatinuod, kaning Pilosopiya dinhi ang maoy tubag sa pilosopikal nga problema. Kining solusyon motabang sa paghulma sa usa ka chun tzu pinaagi sa paghatag og bili sa iyang pamilya kay sa pamilya masinati sa usa ka tawo ang gugma nga maoy ugat sa pagkamakatawhanon ug matun-an ang mga angay nga butang. Kon dili siya mohatag og bili sa iyang pamilya kanhing mga birtud dili gayud makuha sa usa ka tawo. Kon dili kini mahitabo, walay chun tzu nga mahulma og puro panagbangi ang mahitabo. Busa, pinaagi sa pilosopiya mabuhat gayud sa panag-uyon pinaagi sa pagdumala sa chun tzu.

           

---

[i] Analect 12:22

[ii] http://adduphilo321.blogspot.com/2013/01/the-family-as-basic-social-unit.html

[iii] http://adduphilo321.blogspot.com/2013/01/the-state-as-big-family.html

[iv] Analect 2:3

[v] Ibid.

[vi] Analect 2:1