Ang Pilosopiya, nga gipakita sa
Inintsik nga Pilosopiya ni Confucius sa pamaagi nga iyang gihulagway ang
sulundong tawo kay ang magpakatawo sa pamaagi nga magpuyo og moral nga kinabuhi.
Ang moral, matud pa sa Merriam Webster nga diksyunaryo, kay ang maoy pagbuhat
kon unsay tama isip usa ka tawo. Tungod kay ginapakita dinhi nga ang hulagway
sa usa ka tawo adunay mga birtud sa pagkamakatawhanon(jen), pagkamatarong(yi),
pagkamaangayon(li) ug kaalam(chih) ug pinaagi niining mga birtuda
atong makita nga sakto ang hulagway sa tawo nga gipakita ni Confucius aron
magpuyo kita sa kon unsa ang tamang buhaton isip usa ka tawo.
Kining upat ka birtud nagapasabot sa
pagpuyo sa matag tawo sa moral nga pamaagi. Una niini ang pagkamakatawhanon.
Kon asa, iyang mahatagan og importansya ug paghigugma ang matag tawo. Pinaagi
niini mahilayo sa pagbuhat og dili maayo ang tawo tungod ang iyang paghatag og
importansya ug paghigugma sa laing tawo magsugod sa iyang kaugalingon. Kay kon
mobalik ug magsugod siya sa iyang kaugalingon iyang makita ang kinaiya sa iyang
pagkamaayo. Matud pa ni Confucius, “Kon ang imong huna-huna anaa sa katawha,
mamahimo kang gawasnon sa kadautan.[i]”
Sa pagkamakatawhanon mogawas ang
pagkamatarong ug kaalam sa tawo. Ang pagkamatarong ang maoy pagbuhat ug mga
lihok sa tarong nga pamaagi. Kon ang lihok niya nakabase sa tarong nga pamaagi,
nakabase usab ang iyang panghuna-huna kon unsa ang kamatuoran. Tungod ang
pagbuhat sa kamatuoran kay ang pagbuhat og mga bulohaton sa tarong nga pamaagi.
Ug dili kini mahilayo sa gipakita ni Confucius nga Pilosopiya tungod
nagapabuhat kanato og moral nga mga butang. Alang kay Confucius, mas pilion pa
niya nga magpuyong pobre apan matarong kaysa makakuha og mga bahandi, gahum,
ugbp. sa dili nga tarong nga pamaagi.[ii]
Ang kaalam maanaa kaniya tungod kon makatawhanon siya dili na siya mamroblema
sa pakig-angay sa laing tawo. Mamahimo na lamang siyang malinawon nga magpuyo
uban kanila. Tungod kay makatawhanon siya nga adunay lakip nga paghigugma, iya
usab buhatan og pamaagi nga molambo alang sa kaayuhan ang katawhan isip iyang
mga hinigugma. Ug kining pagpalambo sa katawhan alang sa kaayuhan kay maoy usa
sa mga ginabuhat sa usa ka tawo nga maalamon o adunay kaalam.[iii]
Ang pagkamaangayon ang maoy nasulting
pinakalabaw sa upat tungod pinaagi niini matukod ang panag-uyon. Tungod kay
kini mismo ang maoy giya sa pagkamakatawhanon.[iv]
Bisan unsa pang pamaagi ang atong buhaton dili kini mahitabo kon walay
pagkamaangayon tungod wala nagka-angay ang mga katikaran, ang pamaagi sa
paghigugma sa katawhan. Kon wala kini, maglisod ang usa ka tawo nga mahimong
matarong ug maalamon. Ingon pa ni Confucius, ang pagkamakatawhanon kay ang
pagkamahigugmaon sa lain, ang pagkamatarong nakadepende sa mga butang nga
matarong ug maipahayag kini sa pag-ila sa mga matarong nga tawo, ug kining duha
ang maoy mopasaka sa balaod sa pagkamaangayon[v].
Tinuod gayud nga ang Pilosopiya nga
gipakita dinhi kay ang magpakatawo sa pamaagi nga magpuyo kita og moral nga
kinabuhi. Kay kon moral ang atong pamaagi sa pagpuyo, maangayon ang atong
pagpuyo. Kon maangayon, adunay angay nga paghigugma sa katawhan ug sa atong
paghigugma sa katawhan mogawas ang kaalam ug pagkamatarong. Apan, kining mga
lihoka dili mahitabo kon dili makita sa usa ka tawo ang iyang bili isip usa ka
tawo. Tungod kon wala niya nakita ang iyang pagkabili isip usa ka tawo dili
niya mabuhat ang maghigugma sa katawhan ug dili usab siya magpuyo sa moral o
angay nga pamaagi. Kon ang Pilosopiya nagpakita kanato dili lamang mopuyo sa
angay nga pamaagi apan magsugod sa pagpangita sa kaugalingong bili sa tawo
sulod sa iyang kaugalingon. Pinaagi niini masulbad ni Confucius ang problema sa
panagbangi sa ilang katilingban.
revised version
TumugonBurahin