PAGSUSI SA MGA BUTANG

            Si Confucius miingon, “ Yu, tudluan ba tika sa pamaagi sa pagbaton sa bag-ong kahibalo? Kon moingon ka nga nakahibalo ka ug wala ka nakahibalo kon wala ka kabalo – kana ang pamaagi sa pagbaton sa kahibalo.”[i]

            Buot isulti ni Confucius kanato kon gusto nato mabat-unan ang bag-ong kahibalo kinahanglan nato isulti ang atong pagkahibalo ug ang wala nato pagkahabilo sa mga butang nga wala gayud nato nahibaw-an. Tungod kon, atong padayon nga dili ilumad ang kamaatuoran sa atong wala pagkahibalo wala gayu’y pagkahibalo nga manaa kanato. Kon magsalig kita nga abi nato’g nakabalo kita sa laing butang apan sa tinuod wala gayud, walay maayong pagbaton nato sa kahibalo nga kinahanglan natong makuha. Apan, unsa man ang buot ipasabot ni Confucius sa linya nga, “…kon moingon ka nga nakahibalo ka…”?

            Siguro buot ipakita diri nga, isulti usab nato ang mga butang nga atong nahibaw-an aron kay kon unsa man tong mga butang nga atong nahibaw-an usabon usab kadto sa atong mga tawong mas adunay dakong pagkahibalo niadtong mga butanga.

            Dako ang akong katingala kon unsa ang koneksyon sa pagbaton sa kahibalo ug sa pagsusi sa mga butang, nga maoy ngalan sa unang bahin sa Pagpalambo sa Kaugalingon. Natingala usab ako kon unsa ang tumong sa pagngalan niini ‘Pagsusi sa mga butang.’ Apan sa akong pagbasa sa kinatibuk-an, nahibulong ako kon unsa ang konseksyon sa pagsusi sa mga butang ug sa kahibalo.

            Akong nabasahan sa komento, kon buot nato makuha ang tinuod nga pagkahibalo kinahanglan nato magtuon sa mga butang sa kalibutan apil ang mga prinsipyo sa mga magtutudlo nato ug sa iwit atong susihon hantud moabot kini sa utlanan. Kining katapusan nga bahin, diri nato makonekta ang kahibalo ug ang pagsusi tungod kon buot nato makahibalo kinahanglan usab nato susihon kadtong mga butang nga gipangtudlo kanato. Dili lamang kita modawat ani sa dili nga kritikal nga pamaagi. Sama na lamang sa pagtuon nako diri sa Pilosopiya, kinahanglan namong susihon ang mga tudlo sa mga pilosopo nga amo maenkwentro. Dili tungod kay hawud sila sa ilang kanya-kanyang psgtuon , amo sab susihon kon unsa ang ilang gipangtudlo, ug pinaagi niini makuha nato ang pagkahibalo nga buot ipasabot kanato ni Confucius.

            Karon, napahimangnuan ako nga sa matag pagtuon nako, kinahanglan nako susihon ug timbangon kining mga butanga. Kon mahulog ako sa sitwasyon nga kon asa igo ra ko modawat sa mga panghuna-huna sa mga pilosopo wala koy makat-unana nga tinuod gayud, susama na lamang ako sa mga langgam nga parrot nga igo ra molitok kon unsa ang isulti sa laing tawo.

---

[i] Analect 2:17